{"id":8934,"date":"2017-05-15T23:50:53","date_gmt":"2017-05-15T21:50:53","guid":{"rendered":"https:\/\/ursynoteka.pl\/?p=8934"},"modified":"2017-05-15T23:50:53","modified_gmt":"2017-05-15T21:50:53","slug":"cykl-w-trosce-o-dziedzictwo-przeszlosci-06-04-2017-spotkanie-z-drem-kamilem-kopania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/cykl-w-trosce-o-dziedzictwo-przeszlosci-06-04-2017-spotkanie-z-drem-kamilem-kopania\/","title":{"rendered":"Cykl \u201eW trosce o dziedzictwo przesz\u0142o\u015bci\u201d \u2013 06.04.2017, spotkanie z drem Kamilem Kopani\u0105"},"content":{"rendered":"

Roma\u0144skie tympanony. O\u0142bin, Strzelno, Tum pod \u0141\u0119czyc\u0105<\/strong><\/p>\n

W czwartek 6 kwietnia odby\u0142 si\u0119 w czytelni przy Lachmana wyk\u0142ad o architekturze roma\u0144skiej w Polsce. Wyk\u0142adowca,
\ndr Kamil Kopania, historyk sztuki, opowiedzia\u0142 bardzo ciekawie o architekturze roma\u0144skiej w Polsce, a dok\u0142adniej
\no nielicznych zachowanych w Polsce roma\u0144skich tympanonach.<\/p>\n

Pierwsze skojarzenia: Architektura roma\u0144ska – gdzie\u017c tam jej do gotyku! Przysadziste budowle, o zbyt ma\u0142ych oknach, w og\u00f3le wszystko za ci\u0119\u017ckie\u2026 Kultura \u015bredniowiecza \u2013 jeszcze gorzej: procesy czarownic, inkwizycja, stosy – prawdziwa czarna dziura. No, mo\u017ce gdzie\u015b \u015bwitaj\u0105 eposy rycerskie, Tristan i Izolda, ale wi\u0119cej nic.<\/p>\n

Tympanony to p\u0142askorze\u017aby, wie\u0144cz\u0105ce zwykle wej\u015bcie do \u015bwi\u0105tyni. By\u0142y znane ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci (tr\u00f3jk\u0105tne, p\u0142askie fragmenty budowli ponad kolumnadami), w \u015aredniowieczu ewoluowa\u0142y do form p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142ych. W Polsce s\u0105 rzadkie, a tym bardziej wa\u017cne, bo to najbardziej bogato zdobione rze\u017aby Romanizmu daj\u0105ce historykowi du\u017c\u0105 wiedz\u0119
\no \u00f3wczesnych ludziach. Historykowi i ka\u017cdemu, kto potrafi je dobrze odczyta\u0107.<\/p>\n

Tematyka zwykle sakralna, cz\u0119sto przedstawiaj\u0105ca m\u0119k\u0119 Chrystusa (jak w Tumie pod \u0141\u0119czyc\u0105), najciekawsze jednak s\u0105 tak zwane tympanony fundacyjne \u2013 o tre\u015bci sakralno- politycznej. Widzimy na nich zwykle mo\u017cnych b\u0119d\u0105cych fundatorami \u015bwi\u0105tyni. Widzimy ich jakby przeniesionych o tysi\u0105c lat wprz\u00f3d do naszych czas\u00f3w, takimi jacy byli, albo lepiej \u2013 jakimi chcieli, by ich ogl\u0105da\u0107.<\/p>\n

I tu zaskoczenie: postaci na jakie patrzymy, dalekie s\u0105 od wpajanego nam przez dziesi\u0119ciolecia wizerunku brodatych woj\u00f3w Mieszka b\u0105d\u017a Chrobrego, w szyszakach
\ni kolczugach. Widzimy upozowanych na antyk m\u0119\u017c\u00f3w \u2013 g\u0142adko ogolonych, w togach,
\nna nasze wyobra\u017cenia ca\u0142kiem cywilizowanych.<\/p>\n

Nie znamy prawdziwych postaci pierwszych Piast\u00f3w, nie zachowa\u0142y si\u0119 ich wizerunki,
\nale dzi\u0119ki tympanonom wiemy, kim byli wsp\u00f3\u0142cze\u015bni mo\u017cni. O, dla przyk\u0142adu taki Jaksa
\nz Kopanicy, mo\u017cnow\u0142adca miasta b\u0119d\u0105cego dzi\u015b dzielnic\u0105 Berlina. Bi\u0142 nawet w\u0142asne monety, musia\u0142 jednak ucieka\u0107 do Polski i szuka\u0107 pomocy u polskich kr\u00f3l\u00f3w. Zosta\u0142 fundatorem \u015bwi\u0105tyni z nieistniej\u0105cego dzi\u015b ju\u017c opactwa Benedyktyn\u00f3w w O\u0142binie pod Wroc\u0142awiem (tzw. Tympanon Jaksy, datowany 1163).<\/p>\n

Albo Piotr W\u0142ostowic, kuzyn Jaksy, fundator Ko\u015bcio\u0142a \u015aw. Tr\u00f3jcy w Strzelnie, oraz Rotundy \u015aw. Prokopa tam\u017ce. (W ostatnim przypadku po tympanonie fundacyjnym zosta\u0142a niestety wy\u0142\u0105cznie dokumentacja, oraz ma\u0142y ocala\u0142y\u00a0 fragment \u2013 g\u0142owa Chrystusa. Sam tympanon zosta\u0142 zniszczony w trakcie II wojny \u015bwiatowej).<\/p>\n

Kt\u00f3\u017c mo\u017ce ufundowa\u0107 \u015bwi\u0105tyni\u0119? Ci fundatorzy to prawdziwa klasa \u00f3wczesnych milioner\u00f3w \u2013 tu\u017c, tu\u017c za kr\u00f3lami. Tworz\u0105 si\u0119 w Polsce w X-XIII w. siatki rodzinnych powi\u0105za\u0144, buduj\u0105 si\u0119 rody mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w. To zr\u0119by polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa \u2013 przedstawiciele rod\u00f3w,
\nz kt\u00f3rych w p\u00f3\u017aniejszym okresie wyro\u015bnie rycerstwo.<\/p>\n

Dariusz Mrozik<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"