{"id":8930,"date":"2017-05-15T23:48:56","date_gmt":"2017-05-15T21:48:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ursynoteka.pl\/?p=8930"},"modified":"2017-05-15T23:48:56","modified_gmt":"2017-05-15T21:48:56","slug":"21-03-2017-r-w-cyklu-dwudziestolecie-miedzywojenne-artysci-znani-i-nieznani-kino-teatr-muzyka-odbylo-sie-spotkanie-z-p-anna-reichert-zatytulowane-arnold-szyf","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/21-03-2017-r-w-cyklu-dwudziestolecie-miedzywojenne-artysci-znani-i-nieznani-kino-teatr-muzyka-odbylo-sie-spotkanie-z-p-anna-reichert-zatytulowane-arnold-szyf\/","title":{"rendered":"21.03.2017 r. w cyklu \u201eDwudziestolecie mi\u0119dzywojenne: arty\u015bci znani i nieznani \u2013 kino, teatr, muzyka\u201d odby\u0142o si\u0119 spotkanie z p. Ann\u0105 Reichert, zatytu\u0142owane \u201eArnold Szyfman: re\u017cyser, dyrektor, tw\u00f3rca teatru zreformowanej sceny dramatycznej (Teatr Polski w Warszawie)\u201d"},"content":{"rendered":"

Wszystkie teatry Szyfmana<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

\u201eBy\u0142 literacik male\u0144ki, wytarte nosi\u0142 spode\u0144ki, stroi\u0142 si\u0119 w poety wianek: nazywano go \u2013 Schiffmanek\u201d \u2013 tak pocz\u0105tki kariery Arnolda Szyfmana opisywa\u0142 przed wojn\u0105 krakowski tygodnik satyryczny \u201eAbdera\u201d. Rzeczywi\u015bcie p\u00f3\u017aniejszy dyrektor Teatru Polskiego zaczyna\u0142 jako cz\u0142owiek pi\u00f3ra: zafascynowany scen\u0105, ju\u017c na studiach zacz\u0105\u0142 pisa\u0107 pierwsze sztuki. Ub\u00f3stwia\u0142 aktorki: potrafi\u0142 nie pojecha\u0107 na ferie do domu, bo wola\u0142 ogl\u0105da\u0107 w teatrze Modrzejewsk\u0105. P\u00f3\u017aniej jego serce podbi\u0142a pi\u0119kna Maria Przyby\u0142ko-Potocka. \u201eZ\u0142ota fryzura [\u2026], figurka z lekk\u0105 sk\u0142on\u00adno\u015bci\u0105 do lubych wyokr\u0105gle\u0144, radosne oczy\u201d \u2013 tak opisywa\u0142 t\u0119 artystk\u0119 Grzyma\u0142a-Siedlecki. Zakochany Szyfman postanowi\u0142 po\u0142\u0105czy\u0107 przyjemne z po\u017cytecznym i otworzy\u0142 (\u201eprzy pomocy sprytu, d\u0142ug\u00f3w, weksli\u201d \u2013 szydzi\u0142a \u201eAbdera\u201d) w Krakowie teatrzyk kabaretowy \u201eFigliki\u201d, do kt\u00f3rego zaanga\u017cowa\u0142 Mari\u0119.<\/p>\n

Po miesi\u0105cu teatrzyk zbankrutowa\u0142. Niezra\u017cony Szyfman za\u0142o\u017cy\u0142 kolejny kabaret w Warszawie: nazywa\u0142 si\u0119 \u201eMomus\u201d i dzia\u0142a\u0142 p\u00f3\u0142tora roku. Wyg\u0142oszona ze sceny fraza \u201ebarze, co\u015b Polsk\u0119\u201d oburzy\u0142a publiczno\u015b\u0107 i pras\u0119, og\u0142oszono bojkot kabaretu, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce trzeba by\u0142o zamkn\u0105\u0107. Szyfman wyznawa\u0142 jednak zasad\u0119 \u201edo trzech razy sztuka\u201d. Ostatnia pr\u00f3ba by\u0142a najambitniejsza ze wszystkich, \u201eliteracik male\u0144ki\u201d postanowi\u0142 bowiem wybudowa\u0107 wielki prywatny teatr na miar\u0119 nowoczesnych scen zachodniej Europy. Mierzenie si\u0142 na zamiary op\u0142aci\u0142o si\u0119 Szyfmanowi. \u201eSchiffmanek z\u00a0min\u0105 pawia \u2013 \u0142eb do\u00a0g\u00f3ry, teatr stawia\u201d \u2013 donosi\u0142a w 1912 roku \u201eAbdera\u201d. 29 stycznia 1913 publiczno\u015b\u0107 mog\u0142a ju\u017c ogl\u0105da\u0107 w nowo otwartym Teatrze Polskim \u201eIrydiona\u201d. Tym razem nie by\u0142o mowy o bojkocie czy plajcie, Polski odwiedza\u0107 wr\u0119cz nale\u017ca\u0142o. Wkr\u00f3tce zacz\u0119to go uwa\u017ca\u0107 za najlepszy w kraju.<\/p>\n

Czym tak zachwyca\u0142? Po pierwsze poziomem artystycznym. Szyfman mia\u0142 talent do odkrywania wielkich aktor\u00f3w, grali u niego Jaracz, Zelwerowicz, Junosza-St\u0119powski. Za re\u017cyseri\u0119 w Polskim odpowiadali mi\u0119dzy innymi Leon Schiller i Juliusz Osterwa. W gusta publiczno\u015bci trafia\u0142 te\u017c repertuar teatru: cz\u0119sto wystawiano dramaty Szekspira i polskich wieszcz\u00f3w. Zachwyty budzi\u0142 zreszt\u0105 ju\u017c sam gmach, tyle\u017c pi\u0119kny, co funkcjonalny (inne polskie teatry nie dysponowa\u0142y takimi cudami techniki jak scena obrotowa). Szyfman wiele oferowa\u0142 swoim aktorom, p\u0142aci\u0142 nawet kilkakrotnie wi\u0119cej ni\u017c pozostali dyrektorzy teatr\u00f3w (\u0106wikli\u0144ska dostawa\u0142a 2000 z\u0142otych, Przyby\u0142ko-Potocka 1750, podczas gdy \u015brednia stawka wynosi\u0142a oko\u0142o 250), ale niema\u0142o te\u017c w zamian wymaga\u0142. Strajkom personelu szybko k\u0142ad\u0142 kres, nadu\u017cywaj\u0105cego alkoholu Jaracza wyrzuci\u0142 z zespo\u0142u.<\/p>\n

Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej Szyfman ze wzgl\u0119du na pochodzenie \u017cydowskie zmuszony by\u0142 si\u0119 ukry\u0107. Sporo czasu sp\u0119dzi\u0142 w P\u0142awowicach u Ludwika i Janiny Morstin\u00f3w, kt\u00f3rych pa\u0142ac zapewni\u0142 r\u00f3wnie\u017c schronienie Arturowi Marii Swinarskiemu czy Leopoldowi Staffowi. Szyfman nie zaniedbywa\u0142 tam pracy na rzecz polskiej kultury i nauki: dawa\u0142 dzieciom lekcje literatury, wystawia\u0142 z pozosta\u0142ymi rezydentami pa\u0142acu sztuki S\u0142owackiego oraz Morstina (lepiej \u201eni\u017c w\u00a0niejednym zawodowym teatrze\u201d \u2013 ocenia\u0142). W inscenizacji \u201eBalladyny\u201d wbrew autorowi dramatu zdecydowa\u0142 si\u0119 oszcz\u0119dzi\u0107 Grabca, by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce dooko\u0142a \u015bmierci by\u0142o a\u017c nadto. Wojny nie prze\u017cy\u0142a mi\u0119dzy innymi Maria Przyby\u0142ko-Potocka, ci\u0119\u017cko ranna w bombardowaniu lotniczym Mokotowa. Zw\u0142oki kobiety, kt\u00f3r\u0105 od wielu lat nazywa\u0142 swoj\u0105 \u017con\u0105, Szyfman odnalaz\u0142 w zbiorowej mogile dopiero rok po zako\u0144czeniu wojny.<\/p>\n

Wielu aktor\u00f3w przetrwa\u0142o okupacj\u0119 dzi\u0119ki pracy w kawiarniach i restauracjach. R\u00f3wnie\u017c Szyfman pozwoli\u0142 zespo\u0142owi Teatru Polskiego za\u0142o\u017cy\u0107 sp\u00f3\u0142k\u0119 prowadz\u0105c\u0105 w nim bar i kiosk. Wyra\u017cenie \u201ebarze, co\u015b Polsk\u0119\u201d okaza\u0142o si\u0119 wi\u0119c prorocze. Po wojnie Szyfman zatroszczy\u0142 si\u0119 nie tylko o Teatr Polski, lecz tak\u017ce zniszczony przez Niemc\u00f3w Wielki.\u201eUmr\u0119 wtedy, gdy wszystko, co zamierza\u0142em (i zaplanowa\u0142em), wykonam do ko\u0144ca\u201d \u2013 pisa\u0142 w 1964 roku. Zmar\u0142 trzy lata p\u00f3\u017aniej, gdy zd\u0105\u017cy\u0142 ju\u017c podnie\u015b\u0107 Teatr Wielki z ruin.<\/p>\n

<\/p>\n

Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"