{"id":8924,"date":"2017-05-15T23:46:09","date_gmt":"2017-05-15T21:46:09","guid":{"rendered":"https:\/\/ursynoteka.pl\/?p=8924"},"modified":"2017-05-15T23:46:09","modified_gmt":"2017-05-15T21:46:09","slug":"02-03-2017-roku-w-cyklu-w-trosce-o-dziedzictwo-przeszlosci-odbylo-sie-spotkanie-z-drem-kamilem-kopania-zatytulowane-kolumny-romanskie-w-strzelnie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/02-03-2017-roku-w-cyklu-w-trosce-o-dziedzictwo-przeszlosci-odbylo-sie-spotkanie-z-drem-kamilem-kopania-zatytulowane-kolumny-romanskie-w-strzelnie\/","title":{"rendered":"02.03.2017 roku w cyklu \u201eW trosce o dziedzictwo przesz\u0142o\u015bci\u201d odby\u0142o si\u0119 spotkanie z drem Kamilem Kopani\u0105, zatytu\u0142owane \u201eKolumny roma\u0144skie w Strzelnie\u201d"},"content":{"rendered":"

Strzelno jak Wenecja<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Le\u017c\u0105ce na pograniczu Kujaw i Wielkopolski Strzelno ma zaledwie kilka tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, ale s\u0142ysza\u0142 o nim ka\u017cdy historyk sztuki specjalizuj\u0105cy si\u0119 w dziejach architektury. Tamtejsza bazylika, kt\u00f3rej budow\u0119 rozpocz\u0119to ju\u017c w XIII wieku, mo\u017ce si\u0119 bowiem pochwali\u0107 prawdziwym skarbem: roma\u0144skimi kolumnami pokrytymi p\u0142askorze\u017ab\u0105 figuraln\u0105. Poza Strzelnem znajdziemy jeszcze tylko dwa takie zabytki, ale b\u0119dziemy si\u0119 musieli w tym celu uda\u0107 do Wenecji lub Santiago de Compostela.<\/p>\n

Dop\u00f3ki kolumny nie zestarza\u0142y si\u0119 porz\u0105dnie, okazywano im nieszczeg\u00f3lny szacunek. Najpierw pad\u0142y ofiar\u0105 chuliga\u0144stwa szwedzkich wojak\u00f3w, kt\u00f3rzy poszczerbili je mieczami, a p\u00f3\u017aniej sztuka roma\u0144ska wysz\u0142a z mody i kolumny obmurowano, by pasowa\u0142y do nowego barokowego wystroju bazyliki. Na szcz\u0119\u015bcie w 1946 roku do remontu \u015bwi\u0105tyni przyst\u0105piono pod nadzorem wybitnego historyka sztuki Zdzis\u0142awa K\u0119pi\u0144skiego. Barokowe ceg\u0142y wybito, a Strzelno odzyska\u0142o kolumny roma\u0144skie. Oczywi\u015bcie nie wygl\u0105daj\u0105 ju\u017c dok\u0142adnie tak jak w \u015bredniowieczu: zblak\u0142y jaskrawe kolory (czerwone arkady i niebieskie t\u0142o), a rze\u017abione personifikacje cn\u00f3t oraz przywar s\u0105 niekiedy trudne do rozpoznania. Nie brakuje jednak znakomicie zachowanych figur: Gniew szarpie si\u0119 za w\u0142osy, Pr\u00f3\u017cno\u015b\u0107 chwali pi\u0119knym warkoczem, Sprawiedliwo\u015b\u0107 trzyma wag\u0119, a Zawi\u015b\u0107 w\u0119\u017ca.<\/p>\n

Kto zleci\u0142 tak\u0105 dekoracj\u0119 kolumn i sk\u0105d czerpa\u0142 inspiracj\u0119? Znawcy sztuki roma\u0144skiej wysun\u0119li kilka hipotez. Zygmunt \u015awiechowski podejrzewa\u0142, \u017ce o wszystkim zadecydowa\u0142a \u015bredniowieczna przeorysza Beatrycze, wymieniona w dokumencie z XII wieku. By\u0142a w\u00f3wczas prze\u0142o\u017con\u0105 zgromadzenia u\u017cytkuj\u0105cych \u015bwi\u0105tyni\u0119 w Strzelnie norbertanek: na pro\u015bb\u0119 Beatrycze ich klasztor otoczy\u0142 opiek\u0105 papie\u017c Celestyn III. Czy jednak przeorysza by\u0142a na tyle ambitna i kreatywna, by zmieni\u0107 histori\u0119 polskiej sztuki? Pomys\u0142 \u015awiechowskiego skrytykowa\u0142a Rozalia Markowska: dowodzi\u0142a, \u017ce ikonografi\u0119 kolumn musia\u0142 zaprojektowa\u0107 kto\u015b o gruntownym teologicznym wykszta\u0142ceniu, a polskie dwunastowieczne mniszki raczej nie mog\u0142y si\u0119 nim pochwali\u0107. Zreszt\u0105 gdyby nawet kt\u00f3ra\u015b mog\u0142a i\u015b\u0107 w zawody z doktorami Ko\u015bcio\u0142a, decydowanie przez kobiet\u0119 o wygl\u0105dzie bazyliki uniemo\u017cliwi\u0142aby mizoginia epoki.<\/p>\n

Niestety ma\u0142o prawdopodobna jest r\u00f3wnie\u017c inna feministyczna hipoteza, w my\u015bl kt\u00f3rej Strzelno mia\u0142oby zawdzi\u0119cza\u0107 sw\u00f3j zabytek Hildegardzie z Bingen. Owszem, dzie\u0142a tej wybitnej reformatorki religijnej mog\u0105 nasuwa\u0107 skojarzenia z naszymi kolumnami. W jednym z jej traktat\u00f3w czytamy przecie\u017c o kolumnie cz\u0142owiecze\u0144stwa Zbawiciela, na kt\u00f3rej pojawiaj\u0105 si\u0119 liczne cnoty. Kiedy jednak powstawa\u0142y kolumny w Strzelnie, Hildegarda nie by\u0142a jeszcze powszechnie cenionym autorytetem: jej pisma zacz\u0119to powiela\u0107 stosunkowo p\u00f3\u017ano, najstarsze kopie pochodz\u0105 z 1175 i 1200 roku. Mo\u017ce wi\u0119c arty\u015bci ze Strzelna lub ich zleceniodawcy czytali znacznie starsz\u0105 \u201ePsychomachia\u201d Prudencjusza? Te\u017c niekoniecznie. Admiratorzy tej ksi\u0119gi przedstawiali bowiem cnoty i przywary jako ludzi, kt\u00f3rzy walcz\u0105 ze sob\u0105, zamiast grzecznie sta\u0107 w szeregu.<\/p>\n

Skoro dekoracja kolumn ze Strzelna nie ma swojego odpowiednika w literaturze epoki, mo\u017ce pomys\u0142 po\u017cyczono od zagranicznych architekt\u00f3w? Historycy sztuki rozk\u0142adaj\u0105 bezradnie r\u0119ce. Kolumny z Wenecji i Santiago de Compostela wykazuj\u0105 tylko powierzchowne podobie\u0144stwa do naszych: j\u0119zyk artystyczny jest ca\u0142kiem odmienny. W dodatku zespo\u0142em, kt\u00f3ry wykona\u0142 p\u0142askorze\u017aby ze Strzelna, musia\u0142o chyba kierowa\u0107 dw\u00f3ch mistrz\u00f3w, bo postaci ukazane na \u00a0kolumnie p\u00f3\u0142nocnej maj\u0105 wyra\u017anie mniejsze g\u0142owy i brak im wdzi\u0119ku. A przecie\u017c tw\u00f3rcy p\u0142askorze\u017ab nie chcieli, by stanowi\u0142y zagadk\u0119! Zadbali o jasno\u015b\u0107 przekazu: powi\u0119kszyli d\u0142onie cn\u00f3t i przywar, by ich gesty wyostrzy\u0142y przekaz. Ozdobili kolumny wici\u0105 ro\u015blinn\u0105, by nawi\u0105za\u0107 do chrze\u015bcija\u0144skiego motywu drzew dobra i z\u0142a. Nie mogli tylko przewidzie\u0107, \u017ce potomnych bardziej ni\u017c teologiczna tre\u015b\u0107 zabytku zainteresuje jego pochodzenie.<\/p>\n

<\/p>\n

Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"