{"id":8922,"date":"2017-05-15T23:44:49","date_gmt":"2017-05-15T21:44:49","guid":{"rendered":"https:\/\/ursynoteka.pl\/?p=8922"},"modified":"2017-05-15T23:44:49","modified_gmt":"2017-05-15T21:44:49","slug":"07-03-2017-roku-w-cyklu-inaczej-o-sztuce-odbylo-sie-spotkanie-z-drem-piotrem-laskiem-zatytulowane-ciotka-byla-panna-czysta-a-jozio-byl-modernista-czyli-o-szalenstwach-szt","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/07-03-2017-roku-w-cyklu-inaczej-o-sztuce-odbylo-sie-spotkanie-z-drem-piotrem-laskiem-zatytulowane-ciotka-byla-panna-czysta-a-jozio-byl-modernista-czyli-o-szalenstwach-szt\/","title":{"rendered":"07.03.2017 roku w cyklu \u201eInaczej o sztuce\u201d odby\u0142o si\u0119 spotkanie z drem Piotrem Laskiem, zatytu\u0142owane \u201eCiotka by\u0142a pann\u0105 czyst\u0105, a J\u00f3zio by\u0142 modernist\u0105, czyli o szale\u0144stwach sztuki pocz\u0105tku XX wieku\u201d"},"content":{"rendered":"

Ch\u0142opak na opak, czyli polski modernista<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

W wierszu zatytu\u0142owanym \u201eO bardzo niegrzecznej literaturze polskiej i jej strapionej ciotce\u201d Tadeusz Boy \u017bele\u0144ski opisa\u0142 zmagania z J\u00f3ziem, niezno\u015bnym smarkaczem uwa\u017caj\u0105cym si\u0119 za modernist\u0119. \u201eModernista \u2013 znaczych\u0142opak, \/ Co wszystko robi na opak\u201d \u2013 wyja\u015bnia\u0142 poeta. Tak w\u0142a\u015bnie konserwatywni mi\u0142o\u015bnicy malarstwa postrzegali w przedwojennej Polsce zwolennik\u00f3w nowych nurt\u00f3w w sztuce: symbolizmu, secesji, ekspresjonizmu. Pomys\u0142y m\u0142odego pokolenia budzi\u0142y zgorszenie pomieszane z niezrozumieniem.<\/p>\n

\u201eCzasem co\u015b bez sensu ma\u017ce \/ I m\u00f3wi, \u017ce to witra\u017ce\u201d \u2013 narzeka\u0142a ciotka J\u00f3zia. Rzeczywi\u015bcie: arty\u015bci M\u0142odej Polski oszaleli na punkcie witra\u017cy. Wcze\u015bniej traktowane jako \u015brednio interesuj\u0105ce przyk\u0142ady rzemios\u0142a artystycznego, teraz zosta\u0142y podniesiono do rangi sztuki z prawdziwego zdarzenia. Witra\u017ce zyska\u0142y na urodzie i sile wyrazu: dot\u0105d umieszczano po jednej scenie w ka\u017cdej szybce, obecnie obraz wype\u0142nia\u0142 ca\u0142e okno. Takie dzie\u0142a sztuki mo\u017cemy do dzi\u015b podziwia\u0107 cho\u0107by w krakowskiej bazylice franciszkan\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 upi\u0119kszy\u0142 swoimi witra\u017cami Stanis\u0142aw Wyspia\u0144ski. Najs\u0142ynniejszy z nich to majestatyczny \u201eB\u00f3g Ojciec\u201d, ukazany w momencie, gdy stwarza \u015bwiat. Wbrew tradycji czyni to jednak przy pomocy lewej, a nie prawej r\u0119ki. W\u0142a\u015bnie takie przyk\u0142ady \u0142amania ikonograficznych schemat\u00f3w dawa\u0142y asumpt do krytykowania modernist\u00f3w za \u201erobienie wszystkiego na opak\u201d.<\/p>\n

\u201eDeprawuje dzieci m\u0142odsze\u201d \u2013 gorszy\u0142a si\u0119 J\u00f3zina ciotka. \u201eNie chc\u0105 wierzy\u0107 ju\u017c w bociana!\u201d Istotnie, modernist\u00f3w cz\u0119sto postrzegano jako deprawator\u00f3w: ch\u0119tnie odwo\u0142ywali si\u0119 do erotyki, si\u0119gali po posta\u0107 femme fatale (szczeg\u00f3lnie fascynowa\u0142a ich ta\u0144cz\u0105ca w sk\u0105pym stroju, a nast\u0119pnie \u017c\u0105daj\u0105ca w nagrod\u0119 g\u0142owy Jana Chrzciciela Salome), bywali oskar\u017cani o pornografi\u0119. \u015awiat na ich obrazach rzadko bywa\u0142 niewinny, nawet wizerunki dzieci napawa\u0142y niepokojem. Do\u015b\u0107 spojrze\u0107 na dzie\u0142a Witolda Wojtkiewicza, gdzie dzieci wydaj\u0105 si\u0119 samotne, nieszcz\u0119\u015bliwe, trapione dr\u0119cz\u0105cymi my\u015blami, przedwcze\u015bnie dojrza\u0142e. Cz\u0119sto ma si\u0119 wra\u017cenie, \u017ce starszy opiekun lub kolega chce im zrobi\u0107 krzywd\u0119. Dziecko symbolizuje tu bunt wobec ustalonego porz\u0105dku, pr\u00f3b\u0119 prze\u0142amania niemocy i stagnacji, maj\u0105c\u0105 jednak ma\u0142e szanse powodzenia. Regu\u0142y ustalaj\u0105 \u017ali, konserwatywni doro\u015bli.<\/p>\n

\u201eSta\u015b na sukni zrobi\u0142 plam\u0119, \/ Obla\u0142 bowiem ponczem mam\u0119\u201d \u2013 brzmia\u0142 recytowany przez J\u00f3zia wierszyk. Mama Stasia, zapewne r\u00f3wnie\u017c modernistka, zamiast sukni \u017ca\u0142owa\u0142a wylanego ponczu. Schy\u0142ek wieku XIX by\u0142 bowiem okresem szczeg\u00f3lnej popularno\u015bci wszelkich u\u017cywek, od mocnych alkoholi i papieros\u00f3w po opium. Jedni arty\u015bci stymulowali si\u0119 narkotykami, by zwi\u0119kszy\u0107 swoj\u0105 kreatywno\u015b\u0107, inni uciekali od brutalnej rzeczywisto\u015bci. Na obrazie Wojciecha Weissa \u201eDemon\u201d widzimy wi\u0119c zar\u00f3wno kieliszek z alkoholem, jak i dym papierosowy. Nieprzypadkowo te\u017c Noc na obrazie austriackiego modernisty Gustava Klimta nosi koron\u0119 z mak\u00f3w. Kobiety niestroni\u0105ce od papieros\u00f3w i alkoholu by\u0142y w modzie: na plakatach Alfonsa Muchy zaci\u0105gaj\u0105ce si\u0119 papierosem lub racz\u0105ce szampanem \u015blicznotki przymykaj\u0105 z rozkoszy oczy, rozchylaj\u0105 usta, prze\u017cywaj\u0105 ekstaz\u0119. Trze\u017awo\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 wrogiem sztuki i seksapilu.<\/p>\n

\u201eLecz najwi\u0119ksz\u0105 ma subiekcj\u0119, \/ Gdy rozpocznie z J\u00f3ziem lekcj\u0119\u201d \u2013 biada\u0142 Boy nad nieszcz\u0119sn\u0105 ciotk\u0105. Modernista wiedzia\u0142 przecie\u017c lepiej, jak \u015bwiat powsta\u0142 (z chuci!) i ku czemu zmierza. Nawet jego malarska wizja \u015bmierci musia\u0142a si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 od tej tradycyjnej. Znikn\u0105\u0142 z\u0142owrogi ko\u015bciotrup, jego miejsce zaj\u0119\u0142a pi\u0119kno\u015b\u0107, kt\u00f3rej odwiedzin ludzie wyczekiwali z ut\u0119sknieniem. Tak jak niedo\u0142\u0119\u017cny staruszek z obrazu Malczewskiego, usi\u0142uj\u0105cy wychyli\u0107 si\u0119 przez okno. Idzie po niego pos\u0105gowa kobieta w czerwonej sukni, nieos\u0142aniaj\u0105cej jednak zgrabnych po\u015bladk\u00f3w. Tylko kosa w r\u0119ku \u015amierci pozwala j\u0105 zidentyfikowa\u0107. Oto ostatnie stadium modernistycznego \u201erobienia na opak\u201d: \u017cycie jako udr\u0119ka, \u015bmier\u0107 w roli wyzwolenia, wyczekiwanej kochanki, do kt\u00f3rej poeta Stanis\u0142aw Korab-Brzozowski wo\u0142a\u0142: \u201eO przyjd\u017a!\u201d, zas\u0142u\u017conego odpoczynku. \u201eTak ten niegodziwy ch\u0142opiec \/ Zawsze ciotce umia\u0142 dopiec\u201d.<\/p>\n

<\/p>\n

Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"