{"id":8920,"date":"2017-05-15T23:43:55","date_gmt":"2017-05-15T21:43:55","guid":{"rendered":"https:\/\/ursynoteka.pl\/?p=8920"},"modified":"2017-05-15T23:43:55","modified_gmt":"2017-05-15T21:43:55","slug":"09-03-2017-roku-w-cyklu-miles-polonus-czyli-tajemnice-wzloty-i-upadki-staropolskiej-szkoly-wojennej-odbylo-sie-spotkanie-z-prof-andrzejem-karpinskim-zatytulowane-orsza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/09-03-2017-roku-w-cyklu-miles-polonus-czyli-tajemnice-wzloty-i-upadki-staropolskiej-szkoly-wojennej-odbylo-sie-spotkanie-z-prof-andrzejem-karpinskim-zatytulowane-orsza\/","title":{"rendered":"09.03.2017 roku w cyklu \u201eMiles Polonus, czyli tajemnice, wzloty i upadki staropolskiej szko\u0142y wojennej\u201d odby\u0142o si\u0119 spotkanie z prof. Andrzejem Karpi\u0144skim, zatytu\u0142owane \u201eOrsza. Bitwa, kt\u00f3ra ocali\u0142a Jagiellon\u00f3w\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>Artyleria w w\u0105wozie, czyli jak wygrano pod Orsz\u0105<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Szesnastowieczne Wielkie Ksi\u0119stwo Moskiewskie nie mog\u0142o \u017cy\u0107 w zgodzie z Litw\u0105. Po pierwsze, kolejnym w\u0142adcom rosyjskim bardzo zale\u017ca\u0142o na przy\u0142\u0105czeniu do swoich ziem Ukrainy i Bia\u0142orusi, nad kt\u00f3rymi panowa\u0142o Wielkie Ksi\u0119stwo Litewskie. Po drugie, Rosjanie chcieli uzyska\u0107 dost\u0119p do Morza Ba\u0142tyckiego: tu r\u00f3wnie\u017c na przeszkodzie stali Litwini. W rezultacie gdy tylko zako\u0144czyli oni jedn\u0105 wojn\u0119 z Moskw\u0105, zaraz wybucha\u0142a nast\u0119pna. Podpisywanymi wci\u0105\u017c od nowa pokojami wieczystymi zupe\u0142nie si\u0119 nie przejmowano.<\/p>\n<p>Kolejne wojny wynika\u0142y z poprzednich: w roku 1507 sejm litewski wypowiedzia\u0142 Moskalom wojn\u0119, poniewa\u017c odm\u00f3wili zwrotu ziem zagarni\u0119tych nieco wcze\u015bniej. Pr\u00f3ba ich odzyskania w walce nie powiod\u0142a si\u0119 jednak: Rosjanie utracili tylko dost\u0119p do Dniepru, pozosta\u0142e zdobycze zachowali. W dodatku na ich stron\u0119 przeszed\u0142 marsza\u0142ek nadworny litewski Micha\u0142 Gli\u0144ski, kt\u00f3ry z czasem mia\u0142 nawet wyda\u0107 bratanic\u0119 za wielkiego ksi\u0119cia moskiewskiego. Litwini i Polacy, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy\u0142a z nimi unia personalna, nie zamierzali si\u0119 jednak pogodzi\u0107 z my\u015bl\u0105 o pora\u017cce: poszukali pomocy u krymskich Tatar\u00f3w. W 1512 roku zostali oni wys\u0142ani na po\u0142udnie Wielkiego Ksi\u0119stwa Moskiewskiego, gdzie mieli sia\u0107 postrach jako nieub\u0142agani \u0142upie\u017ccy i zmusi\u0107 Rosjan do wypowiedzenia Litwinom wojny. Plan si\u0119 powi\u00f3d\u0142, ale po pocz\u0105tkowych sukcesach wojska polsko-litewskie stan\u0119\u0142y przed trudnym wyzwaniem.<\/p>\n<p>Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tak\u017ce Rosjanie umiej\u0105 znajdowa\u0107 sojusznik\u00f3w: zawi\u0105zali sojusz z cesarzem Maksymilianem Habsburgiem, kt\u00f3ry obieca\u0142 im pom\u00f3c w zdobyciu wa\u017cnej strategicznie twierdzy smole\u0144skiej. Obl\u0119\u017ceniem Smole\u0144ska kierowa\u0142 Micha\u0142 Gli\u0144ski. Twierdza podda\u0142a si\u0119 31 lipca 1514 roku, a Rosjanie czym pr\u0119dzej zacz\u0119li sprowadza\u0107 w te okolice moskiewskich osadnik\u00f3w. Aby zapobiec katastrofie, Polacy i Litwini musieli rozbi\u0107 sojusz moskiewsko-habsburski. Najlepszym sposobem na to by\u0142a zwyci\u0119ska bitwa. Dosz\u0142o do niej 8 wrze\u015bnia 1514 roku nieopodal Orszy. Ta nazwa miejscowa niezbyt dobrze si\u0119 Rosjanom kojarzy: wszystkie trzy stoczone pod Orsz\u0105 bitwy przegrali. Szerokim echem odbi\u0142a si\u0119 w \u015bwiecie zw\u0142aszcza pora\u017cka z 8 wrze\u015bnia, tym bardziej \u017ce Rosjanie mieli zdecydowan\u0105 przewag\u0119 liczebn\u0105. Zgromadzili prawie 80 000 wojska, Polacy i Litwini tylko 30\u00a0000.<\/p>\n<p>Za tymi ostatnimi przemawia\u0142y jednak inne okoliczno\u015bci. Przede wszystkim nasze wojska g\u00f3rowa\u0142y nad moskiewskimi w kwestii uzbrojenia i wyposa\u017cenia: nawet piechur\u00f3w chroni\u0142y p\u00f3\u0142pancerze, podczas gdy w\u015br\u00f3d Rosjan przewa\u017cali lekkozbrojni. Polakom i Litwinom op\u0142aci\u0142a si\u0119 te\u017c inwestycja w bro\u0144 paln\u0105 oraz artyleri\u0119. Dodatkowym atutem by\u0142 talent wojskowy dow\u00f3dcy Konstantego Ostrogskiego, kt\u00f3ry doskonale wykorzysta\u0142 walory terenowe. Pozwoli\u0142 Rosjanom wierzy\u0107, \u017ce b\u0119d\u0105 w stanie zepchn\u0105\u0107 przeciwnika do znajduj\u0105cej si\u0119 za jego plecami rzeki. Tymczasem by\u0142a to pu\u0142apka. Chodzi\u0142o o zwabienie Moskali do w\u0105wozu, w kt\u00f3rym czeka\u0142a artyleria. Na dodatek dow\u00f3dcy moskiewscy nie umieli zgodnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107. Odpowiedzialny za prawe skrzyd\u0142o rosyjskie Bu\u0142hakow-Golica \u017cy\u0142 w nieprzyja\u017ani z g\u0142\u00f3wnodowodz\u0105cym Iwanem Czeladninem.<\/p>\n<p>Mia\u0142o to fatalne dla Moskali skutki: gdy Bu\u0142hakow-Golica toczy\u0142 nier\u00f3wn\u0105 walk\u0119 z Polakami, nie wys\u0142ano mu na pomoc posi\u0142k\u00f3w. Zamiast tego skierowano uderzenie na prawe skrzyd\u0142o polsko-litewskie i dano si\u0119 z\u0142apa\u0107 w pu\u0142apk\u0119 w\u0105wozow\u0105. Ostrogski zarz\u0105dzi\u0142 pozorowany odwr\u00f3t, po kt\u00f3rym ukryta wcze\u015bniej przed oczyma wroga artyleria znacznie przerzedzi\u0142a moskiewskie szeregi. Polacy i Litwini nie mogli ju\u017c odda\u0107 zwyci\u0119stwa. Uciekaj\u0105cych Rosjan \u015bcigano do p\u00f3\u0142nocy, kilkana\u015bcie tysi\u0119cy z nich zgin\u0119\u0142o, wielu \u2013 w tym dow\u00f3dc\u00f3w \u2013 spotka\u0142 los je\u0144c\u00f3w. Cesarz Maksymilian czym pr\u0119dzej zerwa\u0142 moskiewski sojusz, w\u0142adaj\u0105cy Polsk\u0105 i Litw\u0105 Jagiellonowie odetchn\u0119li z ulg\u0105. Na koniec warto wspomnie\u0107 o nagrodzie dla Ostrogskiego: pozwolono mu\u2026 zbudowa\u0107 cerkwie w Wilnie. Kto by pomy\u015bla\u0142, \u017ce zwyci\u0119stwo nad Rosjanami poprawi sytuacj\u0119 ludno\u015bci prawos\u0142awnej?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Artyleria w w\u0105wozie, czyli jak wygrano pod Orsz\u0105 &nbsp; Szesnastowieczne <a class=\"post_morebtn\" href=\"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/09-03-2017-roku-w-cyklu-miles-polonus-czyli-tajemnice-wzloty-i-upadki-staropolskiej-szkoly-wojennej-odbylo-sie-spotkanie-z-prof-andrzejem-karpinskim-zatytulowane-orsza\/\">Wiecej&#8230;<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":101013,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"xn-wppe-expiration":[],"xn-wppe-expiration-action":[],"xn-wppe-expiration-prefix":[],"footnotes":""},"categories":[54],"tags":[],"class_list":["post-8920","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-relacje"],"acf":[],"publishpress_future_action":{"enabled":false,"date":"2026-05-27 08:45:29","action":"change-status","newStatus":"draft","terms":[],"taxonomy":"category","extraData":[]},"publishpress_future_workflow_manual_trigger":{"enabledWorkflows":[]},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8920","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/101013"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8920"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8920\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8921,"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8920\/revisions\/8921"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8920"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8920"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8920"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}