<\/p>\n
Rycerski lud krwawych ps\u00f3w<\/strong><\/p>\n <\/p>\n \u201eTen lud rycerski sam Pan B\u00f3g prowadzi\u201d \u2013 zapewnia\u0142 Wojciech D\u0119bo\u0142\u0119cki w dziele zatytu\u0142owanym \u201ePami\u0119tniki o lisowczykach, czyli przewagi elear\u00f3w polskich\u201d. Jako kapelan tych \u017co\u0142nierzy czu\u0142 si\u0119 powo\u0142any do obrony swoich podopiecznych, \u201ePami\u0119tniki\u2026\u201d niewielu jednak przekona\u0142y: lisowczycy budzili taki postrach, \u017ce jeszcze za Napoleona niemieckie matki straszy\u0142y dzieci \u201epolskimi kozakami\u201d. Polskie matki nie mia\u0142y zreszt\u0105 o nich du\u017co lepszego zdania. Lisowczycy s\u0142u\u017cyli bez \u017co\u0142du, nagrod\u0105 za ich wojenny trud by\u0142 tylko \u0142up zdobyty na nieprzyjacielu. Je\u015bli si\u0119 im wi\u0119c nie poszcz\u0119\u015bci\u0142o, zostawali z pustymi r\u0119kami, a w\u00f3wczas zwykle \u0142upili ludno\u015b\u0107 cywiln\u0105, w tym r\u00f3wnie\u017c rodak\u00f3w. W tej sytuacji Polacy ch\u0119tnie \u201ewypo\u017cyczali\u201d lisowczyk\u00f3w w\u0142adcom s\u0105siednich krain, ale popyt na \u017co\u0142nierzy przynosz\u0105cych niewiele wi\u0119cej po\u017cytk\u00f3w ni\u017c szk\u00f3d stale mala\u0142.<\/p>\n Wojowa\u0107 za\u015b lisowczyk musia\u0142, bo w czasie pokoju praktycznie nie mia\u0142 co robi\u0107. By\u0142 z regu\u0142y przedstawicielem za\u015bciankowej szlachty mazowieckiej lub podlaskiej, panem na w\u0142o\u015bciach tak n\u0119dznych, \u017ce a\u017c niewartych stara\u0144. O takich jak on m\u00f3wiono \u201ecomes de W\u0105tory, gdzie jeden kmie\u0107, a trzy dwory\u201d. Mogli przymiera\u0107 g\u0142odem, zosta\u0107 duchownymi lub wybra\u0107 wojaczk\u0119: to ostatnie wyj\u015bcie wydawa\u0142o si\u0119 najatrakcyjniejsze. Lisowczykom przynios\u0142o jednak tak wdzi\u0119czne przydomki jak \u201ediab\u0142y\u201d i \u201ekrwawe psy\u201d.<\/p>\n Pr\u00f3bowano ich ucywilizowa\u0107. W zwi\u0105zku z demoralizuj\u0105cym wp\u0142ywem, jaki mia\u0142a na lisowczyk\u00f3w niepewno\u015b\u0107 co do wynagrodzenia, zacz\u0119to im obiecywa\u0107 pieni\u0105dze. Mia\u0142o to jednak ten przykry skutek, \u017ce je\u015bli kr\u00f3l i szlachta zwlekali z wyp\u0142at\u0105, najemnicy wpadali w sza\u0142. 8 lutego 1622 roku lisowczycy za\u0142o\u017cyli w takiej sytuacji konfederacj\u0119, przydzielili poszczeg\u00f3lnym oddzia\u0142om konkretne prowincje kraju i przyst\u0105pili do swoi\u015bcie rozumianego odbioru nale\u017cno\u015bci. Bezlito\u015bnie \u0142upiona ludno\u015b\u0107 cierpia\u0142a katusze, a negocjacje mo\u017cnych z lisowczykami mia\u0142y dramatyczny przebieg: Pozna\u0144 zamkn\u0105\u0142 przed nimi bramy, kilku \u017co\u0142nierzy zabito. Dopiero w sierpniu lisowczycy uznali, \u017ce zobowi\u0105zania zosta\u0142y wype\u0142nione, po czym spalili akt zawi\u0105zania konfederacji. Spodziewali si\u0119 nadej\u015bcia lepszych czas\u00f3w: wyprawiono ich na \u015al\u0105sk, by pomogli cesarzowi niemieckiemu odbi\u0107 K\u0142odzko.<\/p>\n Cho\u0107 lisowczycy przemieszczali si\u0119 jak na owe czasy do\u015b\u0107 szybko (pokonywali 40 kilometr\u00f3w dziennie), pod K\u0142odzkiem stan\u0119li poniewczasie. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej historia powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119 jako farsa: dow\u00f3dca lisowczyk\u00f3w napisa\u0142 do arcyksi\u0119cia Karola Habsburga list, w kt\u00f3rym obiecywa\u0142 przyj\u015b\u0107 z pomoc\u0105 wierze chrze\u015bcija\u0144skiej (wbrew woli cesarza!), po nieca\u0142ych 10 dniach od przekroczenia granicy stan\u0105\u0142 pod K\u0142odzkiem i\u2026 us\u0142ysza\u0142, \u017ce kieruj\u0105cy obl\u0119\u017ceniem genera\u0142 nie potrzebuje wsparcia. W\u00f3wczas dosz\u0142o do roz\u0142amu: lisowczycy podzielili si\u0119 na trzy grupy, z kt\u00f3rych dwie funkcjonowa\u0142y odt\u0105d jako zwyk\u0142e bandy rozb\u00f3jnicze, ostatnia za\u015b zawr\u00f3ci\u0142a. Pod Noldau stoczy\u0142a swoj\u0105 jedyn\u0105 bitw\u0119 w dziejach \u017ca\u0142osnej wyprawy: wybi\u0142a do nogi stu \u015bl\u0105skich dragon\u00f3w i spali\u0142a wiosk\u0119. Dumni ze swych dokona\u0144 lisowczycy powr\u00f3cili nazajutrz w granice Polski.<\/p>\n Ich dow\u00f3dca Miko\u0142aj Moczarski odczuwa\u0142 najwyra\u017aniej nieco mniejsz\u0105 dum\u0119, bo szybko podpisa\u0142 antydatowany dokument, w kt\u00f3rym wypar\u0142 si\u0119 wszelkich zwi\u0105zk\u00f3w z samowoln\u0105 interwencj\u0105 na \u015al\u0105sku. Warszawski sejm nie da\u0142 si\u0119 nabra\u0107 i uzna\u0142 Moczarskiego za banit\u0119. By\u0142 to zreszt\u0105 los wielu lisowczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy jednak nieszczeg\u00f3lnie si\u0119 takimi k\u0142opotami martwili: niejeden z nich mia\u0142 na koncie kilka wyrok\u00f3w banicji, odwo\u0142ywanych, gdy wybucha\u0142 kolejny konflikt zbrojny. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce w 1624 roku obiecywano u\u0142askawienie banicie, kt\u00f3ry by zabi\u0142 jednego z lisowczyk\u00f3w, a dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej og\u0142aszano ju\u017c amnesti\u0119 dla tych ostatnich. Unikali zatem kary, ale ich czas powoli si\u0119 ko\u0144czy\u0142: w latach 30. XVII wieku oddzia\u0142y lisowczyk\u00f3w rozwi\u0105zano. \u201eOstatki wymar\u0142y na obcym chlebie\u201d \u2013 podsumowa\u0142 w XIX wieku Maurycy Dzieduszycki. Ma\u0142o kto za nimi t\u0119skni\u0142.<\/p>\n <\/p>\n Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"