{"id":8899,"date":"2017-05-15T23:19:52","date_gmt":"2017-05-15T21:19:52","guid":{"rendered":"https:\/\/ursynoteka.pl\/?p=8899"},"modified":"2017-05-15T23:19:52","modified_gmt":"2017-05-15T21:19:52","slug":"w-cyklu-w-trosce-o-dziedzictwo-przeszlosci-05-01-2017-r-odbylo-sie-spotkanie-z-drem-kamilem-kopania-zatytulowane-co-i-jak-fotografowac-na-potrzeby-etnografii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/w-cyklu-w-trosce-o-dziedzictwo-przeszlosci-05-01-2017-r-odbylo-sie-spotkanie-z-drem-kamilem-kopania-zatytulowane-co-i-jak-fotografowac-na-potrzeby-etnografii\/","title":{"rendered":"W cyklu \u201eW trosce o dziedzictwo przesz\u0142o\u015bci\u201d 05.01.2017 r. odby\u0142o si\u0119 spotkanie z drem Kamilem Kopani\u0105, zatytu\u0142owane \u201eCo i jak fotografowa\u0107 na potrzeby etnografii\u201d"},"content":{"rendered":"

Kr\u00f3wki w s\u0142u\u017cbie sztuki i etnografii<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Cho\u0107 Leon Barszczewski s\u0142u\u017cy\u0142 w rosyjskiej armii, wyrzeka\u0107 si\u0119 polsko\u015bci ani my\u015bla\u0142. Dowi\u00f3d\u0142 tego w odeskiej szkole piechoty, gdy zapytany przez nauczyciela historii o \u201ebunty Polak\u00f3w\u201d, broni\u0142 honoru powsta\u0144c\u00f3w styczniowych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znale\u017ali si\u0119 zreszt\u0105 jego starsi bracia. Niepokornego Leona skre\u015blono z listy student\u00f3w i przeniesiono do pu\u0142ku w guberni cherso\u0144skiej. To, co mia\u0142o by\u0107 kar\u0105, okaza\u0142o si\u0119 pocz\u0105tkiem kariery ludoznawcy, archeologa i artysty. Barszczewski zaopatrzy\u0142 si\u0119 w stos ksi\u0105\u017cek, wyuczy\u0142 j\u0119zyk\u00f3w, szycia, gotowania, pozna\u0142 arkana sztuki fotografii i gdy Rosja zaj\u0119\u0142a Turkiestan, by\u0142 ju\u017c got\u00f3w do jego eksploracji. Zg\u0142osi\u0142 si\u0119 na ochotnika do wyjazdu. Sp\u0119dzi\u0142 w Turkiestanie d\u0142ugie lata: zaj\u0119ty badaniem terenu tudzie\u017c wytyczaniem dr\u00f3g, zd\u0105\u017cy\u0142 opr\u00f3cz tego za\u0142o\u017cy\u0107 rodzin\u0119, uruchomi\u0107 kopalni\u0119, zgromadzi\u0107 kolekcj\u0119 staro\u017cytnych zabytk\u00f3w i zosta\u0107 wybitnym fotografem.<\/p>\n

To ostatnie przyznali nawet wysoko stawiaj\u0105cy poprzeczk\u0119 artystom Francuzi: na wystawie w Pary\u017cu Barszczewskiego nagrodzono z\u0142otym medalem. Co zachwyca w zdj\u0119ciach z Turkiestanu? D\u0142ugo by mo\u017cna wymienia\u0107: mistrzowska kompozycja, rozumienie perspektywy, zr\u0119czne operowanie kontrastami, zwracanie bacznej uwagi na faktur\u0119 fotografowanych obiekt\u00f3w, umiej\u0119tno\u015b\u0107 uchwycenia osobowo\u015bci modeli\u2026 Barszczewski mia\u0142 nie\u0142atwe zadanie. Tubylcy cz\u0119sto byli negatywnie nastawieni do fotograf\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci dotyczy\u0142o to plemion w\u0119drownych. Niejeden artysta lub badacz pr\u00f3bowa\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w Turkiestanu zmusza\u0107 do pozowania (zw\u0142aszcza Brytyjczycy), Barszczewski wola\u0142 zas\u0142u\u017cy\u0107 na zaufanie. Po latach wspomina\u0142, \u017ce dzi\u0119ki temu znalaz\u0142 w\u015br\u00f3d tubylc\u00f3w \u201ewielu prawdziwych przyjaci\u00f3\u0142\u201d.<\/p>\n

Rzeczywi\u015bcie na twarzach jego modeli zwykle nie wida\u0107 udr\u0119czenia ludzi nierozumiej\u0105cych, dlaczego si\u0119 nimi dyryguje. \u015amia\u0142o patrz\u0105 w obiektyw, przyjmuj\u0105 dumne pozy, demonstruj\u0105 tradycyjne ta\u0144ce. Kultura osobista i serdeczne usposobienie pozwala\u0142y Barszczewskiemu odkry\u0107 wi\u0119cej ni\u017c innym: kobiety ods\u0142ania\u0142y przed nim twarze, ch\u0142opcy prowadzili do miejsc, w kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142 odkopa\u0107 staro\u017cytne skarby. Za\u017cy\u0142e stosunki z tubylcami przek\u0142ada\u0142y si\u0119 te\u017c na jako\u015b\u0107 zdj\u0119\u0107. Znajdziemy na nich \u015bwietne grupy portretowe, bogactwo typ\u00f3w ludzkich, rysy indywidualizmu pozuj\u0105cych. Barszczewski dba\u0142 przy okazji o to, by ka\u017cde zdj\u0119cie by\u0142o warto\u015bciowe pod wzgl\u0119dem etnograficznym: umia\u0142 uwypukli\u0107 cechy ubioru fotografowanych, wyeksponowa\u0107 narz\u0119dzia i wyposa\u017cenie wn\u0119trz. Kiedy robi\u0142 pi\u0119kne zdj\u0119cie je\u017ad\u017aca, by\u0142a to zarazem ilustracja pogl\u0105dowa daj\u0105ca dobre wyobra\u017cenie o lokalnej uprz\u0119\u017cy i broni.<\/p>\n

Fotografie Barszczewskiego nasycone s\u0105 tre\u015bci\u0105. Du\u017co si\u0119 na nich dzieje: widzimy sceny z \u017cycia codziennego, handel, ruch uliczny, je\u017ad\u017ac\u00f3w pokonuj\u0105cych mostek zawieszony nad przepa\u015bci\u0105. Do d\u0142u\u017cszego zatrzymania wzroku na zdj\u0119ciu zach\u0119caj\u0105 niby drobne, a przecie\u017c gruntownie przemy\u015blane szczeg\u00f3\u0142y, jak cho\u0107by przecinaj\u0105ce si\u0119 za plecami modeli linie zas\u0142on. Zdj\u0119cia s\u0105 pe\u0142ne zajmuj\u0105cych detali, a mimo to nieprze\u0142adowane, eleganckie. To unikaty na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105, artyzm idzie bowiem w parze z ogromn\u0105 warto\u015bci\u0105 dokumentacyjn\u0105. Barszczewski fotografowa\u0142 zabytki architektury Samarkandy i innych miast Turkiestanu w ten spos\u00f3b, \u017ce \u0142atwo rozpozna\u0107 na zdj\u0119ciach konkretne miejsca. Do tego pozostawi\u0142 liczne zapiski: notatki o lokalnych zwyczajach, krajobrazach, narz\u0119dziach, ludziach.\u00a0\u201eJak fa\u0142szywie i \u017ale s\u0105dzimy tych biedak\u00f3w\u201d \u2013 pisa\u0142 o nich. \u201eNajcz\u0119\u015bciej sami jeste\u015bmy przyczyn\u0105 nieporozumie\u0144\u201d.<\/p>\n

Barszczewski osi\u0105gn\u0105\u0142 zadziwiaj\u0105co wiele jak na cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zar\u00f3wno etnografi\u0105, archeologi\u0105, jak i sztuk\u0105 para\u0142 si\u0119 jedynie amatorsko. Czy potomni to doceniaj\u0105? Wed\u0142ug prawnuka artysty, Igora Strojeckiego, niewystarczaj\u0105co. W przedmowie do ksi\u0105\u017cki \u201eUtracony \u015bwiat\u201d okre\u015bli\u0142 pradziadka mianem \u201ezapomnianego\u201d, wspomnia\u0142, jak w akcie desperacji reprodukowa\u0142 jego zdj\u0119cia nawet na opakowaniach cukierk\u00f3w. Lepiej chyba jednak ograniczy\u0107 si\u0119 do ksi\u0105\u017cek i wystaw: w zdj\u0119ciach Barszczewskiego jest rozmach, kt\u00f3rego nie zmie\u015bcimy na papierku po kr\u00f3wce.<\/p>\n

<\/p>\n

Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"