<\/p>\n
Smutek ziemi lo\u0144skiej, czyli dwa oblicza kr\u00f3la Marka<\/p>\n
Histori\u0119 Tristana i Izoldy m\u0142odzie\u017c poznaje obecnie jako lektur\u0119 szkoln\u0105. Ma tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dzi\u0119ki Josephowi B\u00e9dierowi, kt\u00f3ry w 1900 roku podj\u0105\u0142 si\u0119 rekonstrukcji legendy o nieszcz\u0119\u015bliwych kochankach: prze\u0142o\u017cy\u0142 \u015bredniowieczne poematy na wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 francuszczyzn\u0119, po czym dokona\u0142 ich kompilacji i ujednolicenia stylu. Dzi\u0119ki temu \u201eDzieje Tristana i Izoldy\u201d s\u0105 kompletne, a ich historia sp\u00f3jna, logiczna, zrozumia\u0142a dla dzisiejszego czytelnika. Warto jednak mie\u0107 na uwadze, \u017ce rekonstruktor by\u0142 tu w istocie tw\u00f3rc\u0105 zupe\u0142nie nowego wariantu legendy. Tre\u015b\u0107 \u015brodkowych rozdzia\u0142\u00f3w po\u017cyczy\u0142 od B\u00e9roula, przy pracy nad innymi opar\u0142 si\u0119 na przekazie Thomasa, w wybranych fragmentach powtarza\u0142 s\u0142owa Gotfryda ze Strasburga. Jest to wielog\u0142os rozmaitych autor\u00f3w, a pierwotna wersja historii Tristana i Izoldy ginie w mroku dziej\u00f3w.
\nWiemy o niej tak ma\u0142o, \u017ce trudno nawet docieka\u0107, sk\u0105d pochodzi g\u0142\u00f3wny bohater legendy. Jego ojciec to \u201eRiwalen, kr\u00f3l ziemi lo\u0144skiej\u201d, sprzymierzeniec panuj\u0105cego w Kornwalii kr\u00f3la Marka. Co to jednak za \u201eziemia lo\u0144ska\u201d? Hipotezy s\u0105 dwie. Wskazuje si\u0119 na dawn\u0105 szkock\u0105 krain\u0119 Lothian lub ziemi\u0119 w Bretanii: ta druga mo\u017cliwo\u015b\u0107 by\u0142aby o tyle prawdopodobniejsza, \u017ce \u015bpiesz\u0105cy zaatakowanemu Markowi z pomoc\u0105 Riwalen \u201eprzeby\u0142 morze\u201d. Niestety zgin\u0105\u0142 w obronie w\u0142adcy Kornwalii, a jego \u017cona zmar\u0142a wkr\u00f3tce po wydaniu na \u015bwiat syna pogrobowca. Da\u0142a mu na imi\u0119 Tristan, co w wersji B\u00e9diera nawi\u0105zywa\u0107 mia\u0142o do francuskiego brzmienia s\u0142owa \u201esmutek\u201d. Tu pojawia si\u0119 kolejna w\u0105tpliwo\u015b\u0107: niekt\u00f3rzy badacze kojarz\u0105 to imi\u0119 z legendarnym piktyjskim kr\u00f3lem Drustem. \u201eTristan\u201d by\u0142by wi\u0119c zniekszta\u0142ceniem, w kt\u00f3rym przechowa\u0142 si\u0119 jednak \u015blad celtyckich korzeni legendy.
\nSk\u0105dkolwiek Tristan faktycznie pochodzi\u0142 i jakkolwiek mia\u0142 rzeczywi\u015bcie na imi\u0119, jeden element jego literackiego \u017cyciorysu nie podlega dyskusji: to mi\u0142o\u015b\u0107 do Izoldy Jasnow\u0142osej, ma\u0142\u017conki kr\u00f3la Marka. Mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3rej nie spos\u00f3b si\u0119 wyrzec, silniejsza ni\u017c poczucie obowi\u0105zku i zasady moralno\u015bci. Przywo\u017c\u0105cy Markowi Izold\u0119 Tristan omy\u0142kowo wypija z ni\u0105 szykowany dla nowo\u017ce\u0144c\u00f3w mi\u0142osny nap\u00f3j. Przera\u017cona s\u0142u\u017c\u0105ca Brangien wo\u0142a, \u017ce para wypi\u0142a \u201ew przekl\u0119tym pucharze mi\u0142o\u015b\u0107 i \u015bmier\u0107!\u201d. \u201eNiech tedy przyjdzie \u015bmier\u0107\u201d \u2013 odpowiada Tristan i bierze Izold\u0119 w ramiona.
\nW istocie gro\u017aba \u015bmierci wisi nad zakochanymi od samego pocz\u0105tku. Nie potrafi\u0105 dobrze ukrywa\u0107 swoich uczu\u0107, \u015bci\u0105gaj\u0105 podejrzenia dworak\u00f3w. Prosty podst\u0119p ods\u0142ania prawd\u0119 przed kr\u00f3lem, kt\u00f3ry postanawia ukara\u0107 niewiern\u0105 \u017con\u0119 i jej ukochanego. Tristan w ostatniej chwili ratuje siebie i Izold\u0119, znajduje kryj\u00f3wk\u0119 w lesie, a z czasem kr\u00f3lowa uzyskuje przebaczenie Marka. Wraca na dw\u00f3r, Tristan za\u015b opuszcza Kornwali\u0119 i po\u015blubia inn\u0105 Izold\u0119, \u201eo Bia\u0142ych D\u0142oniach\u201d. Roz\u0142\u0105czenie nie przynosi jednak kochankom zapomnienia. Gdy Tristan zostaje raniony zatrut\u0105 lanc\u0105 i czuje zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 \u015bmier\u0107, ma tylko jedno \u017cyczenie: chce jeszcze raz zobaczy\u0107 Izold\u0119 Jasnow\u0142os\u0105. Prosi, by nad statkiem, kt\u00f3rym ma do niego przyp\u0142yn\u0105\u0107, powiewa\u0142 bia\u0142y \u017cagiel. Czarny ma oznacza\u0107, \u017ce Izolda nie zgodzi\u0142a si\u0119 przyby\u0107.
\nJasnow\u0142osa kr\u00f3lowa p\u0142ynie na spotkanie ukochanego, jednak zraniona oboj\u0119tno\u015bci\u0105 m\u0119\u017ca Izolda o Bia\u0142ych D\u0142oniach m\u00f3wi, \u017ce widzi nad statkiem czarny \u017cagiel. Zrozpaczony m\u0119\u017cczyzna kona, a zbyt p\u00f3\u017ano przyby\u0142a Izolda Jasnow\u0142osa tuli zw\u0142oki Tristana i r\u00f3wnie\u017c umiera. Kr\u00f3l Marek ka\u017ce pochowa\u0107 zakochanych w trumnach ze szlachetnych kamieni. Gdy z grob\u00f3w Tristana i Izoldy wyrastaj\u0105 splataj\u0105ce si\u0119 ga\u0142\u0105zki g\u0142ogu, zabrania je ucina\u0107. Przynajmniej wed\u0142ug B\u00e9diera \u2013 bo s\u0105 i takie wersje legendy, w kt\u00f3rych zabijaj\u0105ca Tristana zatruta lanca nale\u017cy do kr\u00f3la Marka, a rozkaz ucinania ga\u0142\u0105zek g\u0142ogu to jego inicjatywa. Nie wszyscy ciesz\u0105 si\u0119, \u017ce francuski uczony zrezygnowa\u0142 z tego wariantu. Bo czy podobne zachowanie nie lepiej pasuje do kr\u00f3la, kt\u00f3ry po odkryciu zdrady Izoldy waha si\u0119 mi\u0119dzy spaleniem jej \u017cywcem a oddaniem na poha\u0144bienie setce tr\u0119dowatych?<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"