W cyklu \u201eDwudziestolecie mi\u0119dzywojenne w Warszawie: arty\u015bci znani i nieznani \u2013 kino, teatr, muzyka\u201d 18.10.2016 r. odby\u0142o si\u0119 spotkanie z p. Ann\u0105 Reichert, zatytu\u0142owane \u201eEdmund Wierci\u0144ski: aktor, dyrektor czy re\u017cyser?\u201d<\/p>\n
\u015amiertelny wr\u00f3g realizmu<\/p>\n
Edmunda Wierci\u0144skiego trudno by\u0142o pomyli\u0107 z innym aktorem. Bardzo szczup\u0142a twarz, wysokie czo\u0142o, wielkie oczy, wyj\u0105tkowo grube wargi: to zdecydowanie nie by\u0142a fizjonomia amanta, niew\u0105tpliwie jednak robi\u0142a wra\u017cenie i zapada\u0142a w pami\u0119\u0107. Pasowa\u0142a do r\u00f3l postaci nie z tego \u015bwiata, podst\u0119pnych demon\u00f3w albo natchnionych prorok\u00f3w. Nie przypadkiem dwie najlepiej zapami\u0119tane role Wierci\u0144skiego to ksi\u0105dz Piotr w \u201eDziadach\u201d i Szatan z \u201eKordiana\u201d.
\nA zatem niebo i piek\u0142o, nie prozaiczna ziemia. Nic dziwnego, \u017ce gdy Wierci\u0144ski zaczyna\u0142 karier\u0119 aktora, wszystkie warszawskie teatry: Polski, Ma\u0142y, Rozmaito\u015bci \u2013 wydawa\u0142y mu si\u0119 zbyt zwyczajne. Najmniej zastrze\u017ce\u0144 mia\u0142 do \u201eReduty\u201d Osterwy, gdzie te\u017c wkr\u00f3tce zacz\u0105\u0142 gra\u0107. Po trzech latach powierzono mu ju\u017c kierownictwo pracy, wkr\u00f3tce potem po\u015blubi\u0142 r\u00f3wnie\u017c wyst\u0119puj\u0105c\u0105 w \u201eReducie\u201d Mari\u0119 Serkowsk\u0105. Niestety teatr Osterwy rych\u0142o zbrzyd\u0142 Wierci\u0144skiemu: zbyt wiele by\u0142o tam naturalizmu. \u201eT\u0119skni\u0119 do barw, form, konstrukcji\u201d \u2013 zwierza\u0142 si\u0119 aktor \u017conie. \u201eZreszt\u0105 ja w og\u00f3le jestem \u015bmiertelnym wrogiem realizmu w sztuce\u201d. Postanowi\u0142 sam spr\u00f3bowa\u0107 re\u017cyserii, debiutowa\u0142 \u201eSnem\u201d Felicji Kruszewskiej. Postawi\u0142 na ekspresjonizm, w rezultacie Osterwa skrytykowa\u0142 spektakl. Wkr\u00f3tce mia\u0142 kolejny pow\u00f3d do niezadowolenia: grupa aktor\u00f3w uciek\u0142a z \u201eReduty\u201d do pozna\u0144skiego Teatru Nowego.
\nBuntownikom przewodzi\u0142 Edmund Wierci\u0144ski, kt\u00f3ry w Nowym m\u00f3g\u0142 wreszcie rozwin\u0105\u0107 skrzyd\u0142a jako re\u017cyser i eksperymentator. Bawi\u0142 si\u0119 \u015bwiat\u0142em, kolorem, ustawianiem aktor\u00f3w, nie ba\u0142 groteskowych efekt\u00f3w. Potrafi\u0142 oszo\u0142omi\u0107 nawet tych, kt\u00f3rzy od realizmu starali si\u0119 trzyma\u0107 jak najdalej. Witkacy, kt\u00f3ry ogl\u0105da\u0142 swoj\u0105 \u201eMetafizyk\u0119 dwug\u0142owego ciel\u0119cia\u201d w wydaniu Wierci\u0144skiego, uciek\u0142 po drugim akcie i \u2013 jak p\u00f3\u017aniej przyzna\u0142 \u2013 przez pi\u0119\u0107 kolejnych dni nieustannie pi\u0142. Niestety przeci\u0119tny widz by\u0142 jeszcze mniej wyrozumia\u0142y dla nowatorskich re\u017cyser\u00f3w ani\u017celi autor \u201eSzewc\u00f3w\u201d. Wierci\u0144ski po\u017cegna\u0142 si\u0119 z Teatrem Nowym w roku 1928. P\u00f3\u017aniej wystawia\u0142 swoje coraz mniej szokuj\u0105ce sztuki mi\u0119dzy innymi w \u0141odzi, Krakowie, Katowicach i ponownie Warszawie. Nadal wyst\u0119powa\u0142 te\u017c jako aktor: szczeg\u00f3lnie owocna okaza\u0142a si\u0119 wsp\u00f3\u0142praca z Leonem Schillerem.
\nPo wybuchu II wojny \u015bwiatowej Wierci\u0144ski dok\u0142ada\u0142 stara\u0144, by niemiecka okupacja nie zniszczy\u0142a polskiej kultury. By\u0142 wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Tajnej Rady Teatralnej, w kt\u00f3rej pr\u00f3cz niego zasiadali Schiller i Bohdan Korzeniewski. Zorganizowa\u0142 z \u017con\u0105 teatr studyjny, w podziemiach Teatru Polskiego stworzy\u0142 antykwariat, prowadzi\u0142 zaj\u0119cia w ramach tajnego nauczania. Niestety pogarszaj\u0105ce si\u0119 warunki \u017cycia fatalnie wp\u0142yn\u0119\u0142y na zdrowie Wierci\u0144skiego: zawsze by\u0142 chorowity, a w dodatku nie mia\u0142 szcz\u0119\u015bcia do diagnoz lekarskich. W 1942 roku mylnie rozpoznano u niego zapalenie p\u0142uc, kt\u00f3re z czasem okaza\u0142o si\u0119 gru\u017alic\u0105. Fakt, \u017ce Wierci\u0144ski pali\u0142 jak smok i pi\u0142 ogromne ilo\u015bci kawy, z pewno\u015bci\u0105 nie pomaga\u0142 w zahamowaniu rozwoju choroby. Kolejn\u0105 cegie\u0142k\u0119 do\u0142o\u017cy\u0142a praca we Wroc\u0142awiu: tamtejsze wilgotne powietrze nie s\u0142u\u017cy\u0142o choremu.
\nPo wojnie Wierci\u0144ski nie czu\u0142 si\u0119 ju\u017c na tyle silny, by nadal wyst\u0119powa\u0107 w roli aktora. Skupi\u0142 si\u0119 na re\u017cyserii. Mia\u0142 dobr\u0105 r\u0119k\u0119 do aktor\u00f3w: w jego sztukach debiutowali mi\u0119dzy innymi Tadeusz \u0141omnicki i Barbara Krafft\u00f3wna. Wci\u0105\u017c jednak nie by\u0142 ulubie\u0144cem krytyk\u00f3w, a jego \u201eElektr\u0119\u201d zdj\u0119to nawet z afisza, zosta\u0142a bowiem zinterpretowana jako apoteoza powstania warszawskiego. Dawni koledzy, Schiller i Korzeniewski, odci\u0119li si\u0119 od Wierci\u0144skiego. Re\u017cyser nie poddawa\u0142 si\u0119 jednak i tworzy\u0142 kolejne wybitne spektakle. Podziwiano jego \u201eCyda\u201d, \u201eJak wam si\u0119 podoba\u201d, \u201eLorenzaccia\u201d, kt\u00f3rym blasku dodawa\u0142a scenografia szczeg\u00f3lnie przez Wierci\u0144skiego cenionej Teresy Roszkowskiej. Niestety pi\u0119\u0107 miesi\u0119cy po premierze \u201eLorenzaccia\u201d Wierci\u0144ski ju\u017c nie \u017cy\u0142. Zaledwie pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciokilkuletniego artyst\u0119, kt\u00f3ry \u2013 jak pisa\u0142 Eugeniusz Krasi\u0144ski \u2013 postawi\u0142 sobie za cel \u201enie wzrusza\u0107, ale wyzwala\u0107 si\u0142y moralne cz\u0142owieka\u201d, w 1955 roku pokona\u0142y po\u0142\u0105czone si\u0142y gru\u017alicy i nowotworu.<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"