{"id":5830,"date":"2016-05-11T09:38:13","date_gmt":"2016-05-11T07:38:13","guid":{"rendered":"http:\/\/ursynoteka.pl\/?p=5830"},"modified":"2016-05-11T09:38:13","modified_gmt":"2016-05-11T07:38:13","slug":"w-cyklu-kraje-i-zjawiska-egzotyczne-w-sztuce-dawnej-05-05-2016-r-odbylo-sie-spotkanie-z-drem-kamilem-kopania-zatytulowane-przedstawienia-czarnoskorych-w-sztuce-europejskie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ursynoteka.pl\/index.php\/w-cyklu-kraje-i-zjawiska-egzotyczne-w-sztuce-dawnej-05-05-2016-r-odbylo-sie-spotkanie-z-drem-kamilem-kopania-zatytulowane-przedstawienia-czarnoskorych-w-sztuce-europejskie\/","title":{"rendered":"W cyklu \u201eKraje i zjawiska egzotyczne w sztuce dawnej\u201d 05.05.2016 r. odby\u0142o si\u0119 spotkanie z drem Kamilem Kopani\u0105, zatytu\u0142owane \u201ePrzedstawienia czarnosk\u00f3rych w sztuce europejskiej XVIII w.\u201d"},"content":{"rendered":"

Czarny model, bia\u0142y malarz<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

Do XVIII wieku prze\u015bwiadczenie bia\u0142ych Europejczyk\u00f3w o w\u0142asnej wy\u017cszo\u015bci nad czarnosk\u00f3rymi nie mia\u0142o pod\u0142o\u017ca \u015bci\u015ble naukowego. Patrzono na Murzyn\u00f3w z g\u00f3ry, poniewa\u017c nisko ceniono afryka\u0144skie osi\u0105gni\u0119cia cywilizacyjne, nie zak\u0142adano jednak, \u017ce kolor sk\u00f3ry przes\u0105dza o mo\u017cliwo\u015bciach intelektualnych czy determinuje cechy charakteru. Paradoksalnie to nie przes\u0105dy wiek\u00f3w ciemnych, lecz post\u0119py naukowe doby o\u015bwiecenia spowodowa\u0142y rozprzestrzenienie si\u0119 rasizmu z prawdziwego zdarzenia. Walnie przyczyni\u0142 si\u0119 do tego rozw\u00f3j systematyki i nauk przyrodniczych. Wielkie zas\u0142ugi na tym polu po\u0142o\u017cy\u0142 Karol Linneusz, przyrodnik, kt\u00f3remu zawdzi\u0119czamy opisy kilkunastu tysi\u0119cy gatunk\u00f3w ro\u015blin i zwierz\u0105t. Niestety lektura jego monumentalnego dzie\u0142a \u201eSystema Naturae\u201d utwierdza\u0142a zapewne wsp\u00f3\u0142czesnych w przekonaniu, \u017ce czarni nale\u017c\u0105 do podgatunku niewolnik\u00f3w.<\/p>\n

Linneusz doszed\u0142 do wniosku, \u017ce przedstawiciele gatunku Homo sapiens w zale\u017cno\u015bci od kontynentu, na kt\u00f3rym \u017cyj\u0105, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 nie tylko wygl\u0105dem, lecz tak\u017ce usposobieniem. Europejczycy mieli by\u0107 zatem \u0142agodnymi, pomys\u0142owymi sangwinikami, przestrzegaj\u0105cymi prawa. Azjat\u00f3w Linneusz opisa\u0142 jako upartych, wynios\u0142ych melancholik\u00f3w, kt\u00f3rzy zamiast wyrokami prawa kieruj\u0105 si\u0119 s\u0105dami opinii publicznej. Amerykanom przypisa\u0142 choleryczny temperament i post\u0119powanie zgodnie z niepisanymi obyczajami. Afrykan\u00f3w wreszcie uzna\u0142 za flegmatycznych, leniwych niedbalc\u00f3w, maj\u0105cych w pogardzie zar\u00f3wno prawo, jak i obyczaje, powodowanych wy\u0142\u0105cznie indywidualnymi kaprysami. St\u0105d bardzo niedaleko ju\u017c do wniosku, \u017ce niezorganizowanym, ospa\u0142ym mieszka\u0144com Afryki potrzebne s\u0105 rz\u0105dy silnej r\u0119ki, najlepiej europejskiej.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie wszyscy Europejczycy dali si\u0119 przekona\u0107 Linneuszowi, \u017ce jasna cera lub niebieskie oczy wskazuj\u0105 na czyj\u0105\u015b pomys\u0142owo\u015b\u0107 czy praworz\u0105dno\u015b\u0107, a we\u0142niste w\u0142osy, p\u0142aski nos i wydatne wargi zdradzaj\u0105 lenistwo fizyczne tudzie\u017c umys\u0142owe. Do sceptyk\u00f3w zalicza\u0142 si\u0119 mi\u0119dzy innymi drugi ksi\u0105\u017c\u0119 Montagu, znany z zami\u0142owania do dzia\u0142alno\u015bci charytatywnej i g\u0142upich dowcip\u00f3w. Trudno dzi\u015b powiedzie\u0107, kt\u00f3rym z tych upodoba\u0144 si\u0119 kierowa\u0142, gdy postanowi\u0142 sfinansowa\u0107 zachodni\u0105 edukacj\u0119 czarnosk\u00f3rego podrostka i udowodni\u0107, \u017ce kszta\u0142t nosa nie przeszkodzi ch\u0142opcu osi\u0105gn\u0105\u0107 znakomitych wynik\u00f3w w nauce. Tak oto na uniwersytet w Cambridge wst\u0105pi\u0142 Francis Williams, syn wyzwole\u0144ca z Jamajki. Eksperyment si\u0119 uda\u0142: czarnosk\u00f3ry student b\u0142yszcza\u0142 intelektem i talentem, z czasem zosta\u0142 poet\u0105. Drugi murzy\u0144ski podopieczny Montagu wyr\u00f3s\u0142 na cenionego kompozytora i aktora.<\/p>\n

Zwolennicy tezy o wrodzonej g\u0142upocie przedstawicieli rasy czarnej mogli tylko powtarza\u0107, \u017ce wyj\u0105tek potwierdza regu\u0142\u0119. Ile\u017c jednak by\u0142o takich wyj\u0105tk\u00f3w! A intelektualny niepok\u00f3j podsyca\u0142y inne problemy, jak cho\u0107by kwestia albinizmu czarnosk\u00f3rych. W 1744 roku tak opisano murzy\u0144skie dziecko dotkni\u0119te albinizmem: \u201esk\u00f3ra bardzo bia\u0142a i blada podkre\u015bla jedynie jego brzydot\u0119\u201d. R\u0119ce \u201ebardziej przypominaj\u0105 \u0142apy zwierz\u0119cia\u201d. Skoro czarny by\u0142 bia\u0142y, nale\u017ca\u0142o wyszuka\u0107 inne fizyczne defekty, dowodz\u0105ce jego naturalnej ni\u017cszo\u015bci.<\/p>\n

Stereotypy nie dawa\u0142y si\u0119 \u0142atwo obala\u0107. \u015awiadczy o tym cho\u0107by podejrzliwo\u015b\u0107, z jak\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni historycy sztuki ogl\u0105daj\u0105 portrety czarnosk\u00f3rych, kt\u00f3rzy osi\u0105gn\u0119li w XVIII wieku s\u0142aw\u0119. Czy wraz z ni\u0105 zdobyli szacunek? Francis Williams ma na obrazie wielk\u0105 g\u0142ow\u0119 i cienkie nogi. Karykatura? A mo\u017ce tylko mierne zdolno\u015bci malarza? Nie mniej w\u0105tpliwo\u015bci nasuwa analiza portretu Jeana-Baptiste\u2019a Belleya, pierwszego Murzyna zasiadaj\u0105cego we francuskim parlamencie. Polityk pozuje w obcis\u0142ych jasnych spodniach, uwypuklaj\u0105cych rozmiar genitali\u00f3w, na kt\u00f3re dodatkowo \u015bci\u0105ga uwag\u0119 uk\u0142ad\u00a0 jego prawej d\u0142oni. Czy malarz nale\u017ca\u0142 do tych, kt\u00f3rzy na podstawie wygl\u0105du narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych przypisywali czarnosk\u00f3rym nienormaln\u0105 pobudliwo\u015b\u0107 seksualn\u0105? Mo\u017ce nigdy nie znajdziemy odpowiedzi. Niewykluczone zreszt\u0105, \u017ce Belley i Williams wcale nie chcieliby jej pozna\u0107.<\/p>\n

<\/p>\n

Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n

<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"