<\/p>\n
Nieoczekiwana zmiana stron, czyli wojny o Ba\u0142tyk i nie tylko<\/p>\n
<\/p>\n
Toczone mi\u0119dzy 1558 a 1583 rokiem wojny inflanckie znane s\u0105 te\u017c w historiografii pod inn\u0105 nazw\u0105: dominium<\/p>\n
Maris Baltici. To ostatnie okre\u015blenie pasuje r\u00f3wnie\u017c do konflikt\u00f3w z lat nast\u0119pnych: Rzeczpospolita Obojga<\/p>\n
Narod\u00f3w toczy\u0142a w\u00f3wczas ze Szwedami d\u0142ugie, wyniszczaj\u0105ce wojny, kt\u00f3re mia\u0142y przynie\u015b\u0107 rozstrzygni\u0119cie w<\/p>\n
kwestii panowania na Morzu Ba\u0142tyckim. Ziemie zakonu inflanckiego \u2013 niezbyt rozleg\u0142e, za to usytuowane na<\/p>\n
terytorium wa\u017cnym strategicznie \u2013 by\u0142y \u0142akomym k\u0105skiem dla obu stron konfliktu.<\/p>\n
Zainteresowani Inflantami byli tak\u017ce Rosjanie i Du\u0144czycy. W rezultacie wybuch\u0142a I wojna p\u00f3\u0142nocna, toczona<\/p>\n
od 1563 do 1570 roku. Aby zwi\u0119kszy\u0107 swoje szanse na wygran\u0105, rywalizuj\u0105cy o Inflanty zawarli sojusze: Polska<\/p>\n
zawar\u0142a przymierze ze Szwecj\u0105, Rosjan wsparli Du\u0144czycy. Sytuacja uleg\u0142a nieoczekiwanej zmianie po \u015bmierci<\/p>\n
kr\u00f3la Szwecji Eryka XIV. Monarcha ten, tyle\u017c utalentowany, co niezr\u00f3wnowa\u017cony, w 1563 roku kaza\u0142 uwi\u0119zi\u0107<\/p>\n
swego przyrodniego brata Jana. Po pi\u0119ciu latach szwedzka szlachta zdo\u0142a\u0142a go jednak uwolni\u0107, a Jan czym<\/p>\n
pr\u0119dzej uwi\u0119zi\u0142 Eryka, kt\u00f3ry wkr\u00f3tce zmar\u0142, najpewniej wskutek nietolerancji arszeniku. Poniewa\u017c Jan by\u0142<\/p>\n
\u017conaty z Katarzyn\u0105 Jagiellonk\u0105, siostr\u0105 polskiego kr\u00f3la Zygmunta Augusta, nast\u0105pi\u0142o odwr\u00f3cenie sojuszy.<\/p>\n
Polacy i Litwini walczyli teraz po stronie Szwed\u00f3w, a Du\u0144czycy zwr\u00f3cili si\u0119 ku Rosjanom.<\/p>\n
Nowy uk\u0142ad si\u0142 nie pom\u00f3g\u0142 jednoznacznie ustali\u0107, kto jest najsilniejszy, zawarto wi\u0119c pok\u00f3j w Szczecinie.<\/p>\n
Ustalono tam, \u017ce Polska zatrzyma po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Inflant, do Szwecji b\u0119dzie nale\u017ce\u0107 Estonia, a okoliczne<\/p>\n
wyspy zostan\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 Danii. Jak \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, uk\u0142ad nie przewidywa\u0142 podarowania cho\u0107by kawa\u0142ka<\/p>\n
Inflant rosyjskiemu carowi Iwanowi, kt\u00f3ry przyj\u0105\u0142 to bardzo \u017ale i wkr\u00f3tce udowodni\u0142, \u017ce przydomek \u201eGro\u017any\u201d<\/p>\n
do niego pasuje. W roku 1577 zaatakowa\u0142 zar\u00f3wno polskie, jak i szwedzkie Inflanty. Zagarn\u0105\u0142 dla siebie<\/p>\n
wi\u0119kszo\u015b\u0107 ich terytorium, nied\u0142ugo tam jednak panowa\u0142. Po paru latach walk z Polakami i Szwedami musia\u0142<\/p>\n
odda\u0107 Inflanty: w Jamie Zapolskim podpisano traktat ustanawiaj\u0105cy dziesi\u0119cioletni rozejm. Niestety<\/p>\n
wyeliminowanie z gry Iwana zmieni\u0142o jedynie tyle, \u017ce Polska i Szwecja zn\u00f3w stan\u0119\u0142y po przeciwnych stronach<\/p>\n
barykady. Walka o Inflanty mia\u0142a potrwa\u0107 jeszcze d\u0142ugo.<\/p>\n
Nie bez znaczenia by\u0142 tu fakt, \u017ce ma\u0142\u017ce\u0144stwo Jana z Katarzyn\u0105 Jagiellonk\u0105, niegdy\u015b sprzyjaj\u0105ce zacie\u015bnieniu<\/p>\n
wi\u0119z\u00f3w mi\u0119dzy Polsk\u0105 a Szwecj\u0105, po pewnym czasie przynios\u0142o skutek odwrotny. Para doczeka\u0142a si\u0119 bowiem<\/p>\n
syna Zygmunta, kt\u00f3ry dziedziczy\u0142 oba trony: szwedzki i polski. Rezydowa\u0142 jednak w Krakowie i wyznawa\u0142<\/p>\n
katolicyzm, co nie godzi\u0142o si\u0119 z wyobra\u017ceniem Szwed\u00f3w o w\u0142adcy godnym rz\u0105dzenia ich krajem. Zygmunta<\/p>\n
wkr\u00f3tce zdetronizowano, na kr\u00f3la Szwecji koronowano jego stryja Karola. By\u0142y kr\u00f3l zrewan\u017cowa\u0142 si\u0119<\/p>\n
og\u0142oszeniem przy\u0142\u0105czenia do Rzeczypospolitej Estonii. Wybuch\u0142a kolejna wojna, kt\u00f3rej w dodatku pocz\u0105tkowo<\/p>\n
nie chcia\u0142 finansowa\u0107 polski sejm, krzywo patrz\u0105cy na za\u0142atwianie r\u0119kami Polak\u00f3w prywatnych interes\u00f3w<\/p>\n
Zygmunta. Pieni\u0105dze znalaz\u0142y si\u0119 dopiero, gdy Szwedzi zacz\u0119li przegrywa\u0107. W 1611 roku zawarto rozejm.<\/p>\n
Nieszcz\u0119\u015bliwie dla Polski jedna przegrana wojna nie mog\u0142a ostudzi\u0107 zapa\u0142u Szwed\u00f3w. W nast\u0119pnych latach<\/p>\n
ruszali do boju jeszcze kilkakrotnie, a najbole\u015bniejszy cios zadali Polakom w roku 1655. Przypu\u015bcili atak, kt\u00f3ry z<\/p>\n
pocz\u0105tku nie napotka\u0142 niemal \u017cadnego oporu. Kolejne miasta b\u0142yskawicznie poddawa\u0142y si\u0119 Szwedom, na ich<\/p>\n
stron\u0119 przechodzili polscy dostojnicy. Dzi\u015b wydarzenia te znane s\u0105 jako potop szwedzki: istotnie tempo, w jakim<\/p>\n
opanowywano terytorium Polski, mog\u0142o si\u0119 kojarzy\u0107 z fal\u0105 powodziow\u0105. W dodatku ko\u0144cowe zwyci\u0119stwo<\/p>\n
Polak\u00f3w wielu z nich wydawa\u0142o si\u0119 pora\u017ck\u0105. Za zdrajc\u0119 uwa\u017cali nie kolaboruj\u0105cych ze Szwedami magnat\u00f3w,<\/p>\n
lecz kr\u00f3la Jana Kazimierza, kt\u00f3ry opu\u015bci\u0142 kraj bez zgody sejmu. Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce najd\u0142u\u017cej trwa\u0142 przy<\/p>\n
szwedzkim monarsze\u2026Jan Sobieski. Ten sam, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej mia\u0142 zdoby\u0107 s\u0142aw\u0119 obro\u0144cy ca\u0142ej Europy przed<\/p>\n
obcym kulturowo naje\u017ad\u017ac\u0105.<\/p>\n
<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"