<\/p>\n
Czarny ksi\u0105\u017c\u0119, czyli Afryka\u0144czycy w Europie<\/p>\n
<\/p>\n
Kiedy my\u015blimy o sytuacji os\u00f3b czarnosk\u00f3rych w osiemnastowiecznej Europie, najcz\u0119\u015bciej przed oczyma staje<\/p>\n
nam obraz niewolnika, traktowanego przez znudzonych arystokrat\u00f3w jak skrzy\u017cowanie s\u0142u\u017c\u0105cego z oryginalnie<\/p>\n
umaszczonym mopsem. Zdarza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce na europejskich dworach go\u015bcili Murzyni lub Azjaci niemaj\u0105cy<\/p>\n
statusu niewolnik\u00f3w, a co wi\u0119cej, mimo wszechobecnego rasizmu traktowani z szacunkiem. Najcz\u0119\u015bciej<\/p>\n
kluczem do sukcesu by\u0142o rzeczywiste lub zmy\u015blone pochodzenie: afryka\u0144ski ksi\u0105\u017c\u0119 budzi\u0142 zaciekawienie i ch\u0119\u0107<\/p>\n
zaimponowania mu kultur\u0105 Zachodu. Zainteresowanie r\u00f3\u017cnie rozumian\u0105 odmienno\u015bci\u0105 egzotycznych go\u015bci<\/p>\n
obfitowa\u0142o jednak w niezdrowe podteksty. Wskutek tego Murzyn czy Chi\u0144czyk obracaj\u0105cy si\u0119 w kr\u0119gach<\/p>\n
europejskich elit zostawa\u0142 aktorem, odgrywaj\u0105cym r\u00f3\u017cne role w zale\u017cno\u015bci od cudzych oczekiwa\u0144, by unikn\u0105\u0107<\/p>\n
niekorzystnej odmiany losu.<\/p>\n
Ciekawym przyk\u0142adem takiego talentu aktorskiego by\u0142 Omai, kt\u00f3ry w 1774 przyby\u0142 do Londynu z<\/p>\n
polinezyjskiej wyspy. Do tego czasu Europ\u0119 zd\u0105\u017cy\u0142 odwiedzi\u0107 tylko jeden z jego rodak\u00f3w, sprowadzony kilka<\/p>\n
lat wcze\u015bniej przez admira\u0142a de Bougainville\u2019a. Na podstawie relacji tego ostatniego Polinezj\u0119 zaczynano<\/p>\n
postrzega\u0107 w Europie jako ziemski raj, gdzie \u201eszlachetny dzikus\u201d \u017cyje w zgodzie z natur\u0105, nie zna fa\u0142szu i<\/p>\n
okrucie\u0144stwa. \u015awiadom tego Omai szybko nauczy\u0142 si\u0119 gra\u0107 dwie role: londy\u0144skiego d\u017centelmena i egzotycznej<\/p>\n
osobliwo\u015bci. By\u0142 ulubie\u0144cem elit, regularnie wieczerza\u0142 w towarzystwie cz\u0142onk\u00f3w brytyjskiej akademii nauk,<\/p>\n
spotyka\u0142 si\u0119 z najdostojniejszymi osobisto\u015bciami (r\u00f3wnie\u017c kr\u00f3lem). Zachwycano si\u0119 jego wdzi\u0119kiem, dowcipem,<\/p>\n
bezb\u0142\u0119dnymi uk\u0142onami. Omai zosta\u0142 nawet tytu\u0142owym bohaterem sztuki teatralnej, w kt\u00f3rej oczywi\u015bcie zrobiono<\/p>\n
z niego kr\u00f3lewicza.<\/p>\n
Jako cz\u0142onek rodziny kr\u00f3lewskiej funkcjonowa\u0142 w Europie tak\u017ce William Ansah Sessarakoo z Ghany. W<\/p>\n
rzeczywisto\u015bci by\u0142 potomkiem wp\u0142ywowego polityka, to jednak nie zaspokaja\u0142o pr\u00f3\u017cno\u015bci Europejczyk\u00f3w,<\/p>\n
kt\u00f3rzy woleli my\u015ble\u0107, \u017ce goszcz\u0105 ksi\u0119cia. William sp\u0119dzi\u0142 dwa lata w Anglii, gdzie wkr\u00f3tce zaliczono go do<\/p>\n
\u015bmietanki towarzyskiej. Podobnie jak Omai budzi\u0142 uznanie za spraw\u0105 swoich wykwintnych manier i wdzi\u0119ku<\/p>\n
osobistego. Na zachowanym portrecie r\u00f3\u017cni si\u0119 od europejskich d\u017centelmen\u00f3w tylko kolorem sk\u00f3ry: pozuje w<\/p>\n
wyszywanym z\u0142ot\u0105 nici\u0105 surducie, spojrzenie ma pewne i dumne. Do tego stopnia z\u017cy\u0142 si\u0119 z miejscow\u0105 elit\u0105, \u017ce<\/p>\n
w p\u00f3\u017aniejszym okresie zarabia\u0142 jako\u2026 handlarz niewolnik\u00f3w.<\/p>\n
Niekt\u00f3rzy egzotyczni go\u015bcie budzili sensacj\u0119 ju\u017c samym wygl\u0105dem. \u017bywo interesowano si\u0119 na przyk\u0142ad<\/p>\n
Murzynami dotkni\u0119tymi bielactwem. Ich sytuacja mog\u0142a budzi\u0107 zarazem obawy i nadziej\u0119, co dobrze pokazuje<\/p>\n
przypadek George\u2019a Grattona. Jako dziecko by\u0142 pokazywany na jarmarkach widzom gotowym wysup\u0142a\u0107 dolara.<\/p>\n
Z czasem trafi\u0142 jednak pod opiek\u0119 Johna Richardsona, kt\u00f3ry zap\u0142aci\u0142 za ch\u0142opca tysi\u0105c gwinei, ochrzci\u0142 go i<\/p>\n
zacz\u0105\u0142 prezentowa\u0107 zamo\u017cniejszym widzom. Jak dzi\u015b oceni\u0107 jako\u015b\u0107 \u017cycia ch\u0142opca, kt\u00f3ry bra\u0142 udzia\u0142 w<\/p>\n
poni\u017caj\u0105cych pokazach niczym egzotyczne zwierz\u0119, ale jednocze\u015bnie otoczony by\u0142 dostatkiem i trosk\u0105? Trudno<\/p>\n
o jednoznaczn\u0105 odpowied\u017a. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce Richardson za\u017c\u0105da\u0142, by po \u015bmierci pochowano go obok<\/p>\n
George\u2019a \u2013 i tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o.<\/p>\n
Niestety zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 sprowadzanych do Europy Murzyn\u00f3w nie \u017cy\u0142a jak William Sessarakoo czy<\/p>\n
nawet ma\u0142y George. Obiecywano im s\u0142aw\u0119 i maj\u0105tek, na miejscu jednak okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce trafili do piek\u0142a.<\/p>\n
Hotentotka Saartjie Baartman, zmuszana do prezentowania Europejczykom swoich nietypowych cech<\/p>\n
anatomicznych, traktowana brutalnie, d\u0142ugo liczy\u0142a, \u017ce wybije si\u0119 na niezale\u017cno\u015b\u0107. Broni\u0142a nawet swoich<\/p>\n
oprawc\u00f3w w s\u0105dzie. Sko\u0144czy\u0142a jednak jako prostytutka i zmar\u0142a w n\u0119dzy. Zamiast na cmentarzu jej szcz\u0105tki<\/p>\n
wyl\u0105dowa\u0142y w s\u0142ojach z formalin\u0105. W filmie \u201eCzarna Wenus\u201d dziennikarz pyta Saartjie, czy na u\u017cytek artyku\u0142u<\/p>\n
mo\u017ce z niej zrobi\u0107 ksi\u0119\u017cniczk\u0119, bo \u201eczytelnikom to si\u0119 spodoba\u201d. W krainie bia\u0142ych czarny musia\u0142 by\u0107 ksi\u0119ciem,<\/p>\n
\u017ceby godnie \u017cy\u0107.<\/p>\n
<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"