<\/p>\n
Za st\u00f3\u0142 jako w\u00f3\u0142, czyli o manierach przy stole w dawnej Polsce<\/p>\n
Stare porzekad\u0142o g\u0142osi, \u017ce g\u0142odny Polak jest z\u0142y. Tkwi w tym mo\u017ce ziarno prawdy, skoro najstarszy zachowany<\/p>\n
przyk\u0142ad polskiej poezji \u015bwieckiej to powsta\u0142y oko\u0142o 1400 roku wiersz opatrzony tytu\u0142em \u201eO zachowaniu si\u0119<\/p>\n
przy stole\u201d. Przec\u0142aw S\u0142ota, kt\u00f3remu zwykle przypisywane jest autorstwo tego utworu, pi\u0119tnuje w nim wady<\/p>\n
wsp\u00f3\u0142czesnych, nieprzestrzegaj\u0105cych przy jedzeniu zasad elementarnej grzeczno\u015bci. Wyg\u0142odnia\u0142y \u017car\u0142ok z<\/p>\n
wiersza S\u0142oty zasiada do uczty nie umywszy r\u0105k, je \u0142apczywie, wpycha do ust zbyt wielkie k\u0119sy potraw.<\/p>\n
Poch\u0142oni\u0119ty nape\u0142nianiem \u017co\u0142\u0105dka nie bawi dam rozmow\u0105, potr\u0105ca swoich s\u0105siad\u00f3w, by dosi\u0119gn\u0105\u0107<\/p>\n
najsmaczniejszych da\u0144. \u201eBogdaj mu zaleg\u0142 usta wrzod!\u201d \u2013 z\u0142orzeczy poeta grubia\u0144skiemu biesiadnikowi i<\/p>\n
t\u0142umaczy, jak nale\u017cy zaspokaja\u0107 apetyt bez ur\u0105gania zasadom dobrego wychowania.<\/p>\n
Przede wszystkim trzeba zaj\u0105\u0107 odpowiednie miejsce przy stole, w\u0142a\u015bciwe pozycji go\u015bcia w towarzystwie.<\/p>\n
Bardzo nieelegancko post\u0119puje ten, kto kierowany pych\u0105 chce si\u0119 \u201eposadzi\u0107 wyszej\u201d. Nale\u017cy te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce o<\/p>\n
podziale miejsc przy stole nie decyduje wy\u0142\u0105cznie status maj\u0105tkowy zaproszonych. Trafi si\u0119 czasem \u201eubogi pan,<\/p>\n
\/ Czso b\u0119dzie ksi\u0105\u017c\u0119tom znan [\u2026] \/ Ten ma z prawem wyszej sie\u015b\u0107\u201d \u2013 orzeka S\u0142ota. Kiedy ju\u017c go\u015b\u0107 znajdzie<\/p>\n
swoje miejsce, musi uwa\u017ca\u0107, by nie si\u0105\u015b\u0107 za sto\u0142em \u201ejako wo\u0142\u201d. \u201eU wody si\u0119 poczyna cze\u015b\u0107\u201d, wi\u0119c kto usiad\u0142,<\/p>\n
powinien umy\u0107 r\u0119ce w kr\u0105\u017c\u0105cym mi\u0119dzy zebranymi naczyniu. To szczeg\u00f3lnie wa\u017cne ze wzgl\u0119du na<\/p>\n
zgromadzone damy. Kto wieczerza z \u201emnog\u0105 twarz\u0105 cudn\u0105\u201d (wieloma kobietami), a \u201eb\u0119dzie mie\u0107 r\u0119k\u0119 brudn\u0105\u201d,<\/p>\n
nara\u017ca si\u0119 na kompromitacj\u0119. Tym bardziej \u017ce prawdopodobnie nie dostanie do posi\u0142ku sztu\u0107c\u00f3w.<\/p>\n
W dawnej Polsce jadano przede wszystkim r\u0119kami, \u0142y\u017cki \u2013 a tym bardziej widelce \u2013 by\u0142y rzadko\u015bci\u0105 a\u017c do<\/p>\n
po\u0142owy XVII wieku. U\u017cywano tylko no\u017cy, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy\u0142y do krojenia potraw na mniejsze kawa\u0142ki. Te wk\u0142adano<\/p>\n
do ust r\u0119kami, potrawy p\u0142ynne za\u015b pito bezpo\u015brednio z talerzy. \u0141y\u017cek u\u017cywano tylko w zamo\u017cnych domach, a i<\/p>\n
to niecz\u0119sto. A jak to wygl\u0105da\u0142o w innych krajach europejskich? Szesnastowieczny autor ustali\u0142, \u017ce \u201eNiemcy<\/p>\n
pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 raczej \u0142y\u017ck\u0105 jedz\u0105c zupy i wszelkie p\u0142ynne potrawy. W\u0142osi natomiast widelcem\u201d. Pozostaje tylko<\/p>\n
wsp\u00f3\u0142czu\u0107 W\u0142ochom jedz\u0105cym zupy przy pomocy widelc\u00f3w. Polacy zamiast trzech z\u0119b\u00f3w sztu\u0107ca u\u017cywali w<\/p>\n
tym czasie tylu\u017c palc\u00f3w. \u201eTrzema palcami je\u015b\u0107 masz bra\u0107\u201d \u2013 dowiadywali si\u0119 z wydanych w 1533 roku<\/p>\n
\u201eWierszy o obyczajach ch\u0142op\u00f3w\u201d. W tym samym utworze krytykowano mlaskanie przy stole i zalecano jedzenie<\/p>\n
ma\u0142ymi k\u0119sami.<\/p>\n
\u201eUkrawaj cz\u0119sto, a ma\u0142o\u201d \u2013 t\u0119 zasad\u0119 odnajdujemy r\u00f3wnie\u017c w wierszu S\u0142oty. Poeta musia\u0142 uwa\u017ca\u0107 j\u0105 za<\/p>\n
szczeg\u00f3lnie wa\u017cn\u0105, bo powt\u00f3rzy\u0142 zalecenie we fragmencie skierowanym do panien: \u201eMa\u0142e k\u0119sy przed si\u0119<\/p>\n
krajcie\u201d. P\u0142ci pi\u0119knej nale\u017cy si\u0119 zreszt\u0105 wed\u0142ug S\u0142oty szczeg\u00f3lny szacunek, bo \u201epaniami stoji wiesiele\u201d i \u201eot nich<\/p>\n
wszytkie dobro\u0107 mamy\u201d. Za spraw\u0105 wyj\u0105tkowej roli Matki Boskiej kobietom sk\u0142adaj\u0105 wyrazy uszanowania<\/p>\n
nawet mo\u017cni tego \u015bwiata. A je\u015bli kto\u015b wyra\u017ca si\u0119 o kobietach z pogard\u0105? \u201ePrzepa\u015b\u0107 by mu\u201d \u2013 pomstuje S\u0142ota.<\/p>\n
Przy wieczerzy nie powinno si\u0119 zreszt\u0105 robi\u0107 \u017cadnych nieprzyjemnych uwag. Ma panowa\u0107 rado\u015b\u0107 i \u201ewiesiele\u201d.<\/p>\n
Obficie zastawiony st\u00f3\u0142 kojarzy si\u0119 z dostatkiem i poczuciem bezpiecze\u0144stwa. Mi\u0119so, chleb, piwo, a do tego<\/p>\n
\u201ewiele jinych potrzeb\u201d \u2013 sam widok odgania przykre my\u015bli, cho\u0107by na czas posi\u0142ku. \u201eZ jutra wiesio\u0142 nikt nie<\/p>\n
b\u0119dzie\u201d \u2013 przewiduje S\u0142ota. \u201eAli\u017c gdy za sto\u0142em si\u0119dzie, \/ To\u017c wszego my\u015blenia zb\u0119dzie\u201d \u2013 dodaje po chwili.<\/p>\n
Kultura biesiadowania staje si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em niezm\u0105conej rado\u015bci. R\u0119kopisu utworu S\u0142oty nie ma ju\u017c niestety w<\/p>\n
Polsce: przez wiele lat zaginiony, odnaleziony dzi\u0119ki staraniom Aleksandra Br\u00fccknera, zosta\u0142 zniszczony<\/p>\n
podczas II wojny \u015bwiatowej. Ca\u0142y dorobek moralny naszej cywilizacji zdawa\u0142 si\u0119 wtedy wali\u0107 w gruzy: nic<\/p>\n
dziwnego, \u017ce i takie okruchy kultury jak podr\u0119cznik savoir-vivre\u2019u zasiadaj\u0105cych do sto\u0142u zmieciono z<\/p>\n
powierzchni ziemi.<\/p>\n
<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"