<\/p>\n
Rycerz o psim pysku, czyli ewolucja zbroi<\/p>\n
S\u0142owo \u201erycerz\u201d przysz\u0142o do Polski z Niemiec, gdzie oznacza je\u017ad\u017aca. Z kolei rodzime okre\u015blenie \u201eraci\u0105dz\u201d<\/p>\n
wywodzi si\u0119 od s\u0142owa oznaczaj\u0105cego walk\u0119. To niew\u0105tpliwie trafnie dobrane okre\u015blenia, bo rycerzem m\u00f3g\u0142 by\u0107<\/p>\n
tylko wojownik konny. Pocz\u0105tkowo spe\u0142nienie tego warunku wystarcza\u0142o, by nazwano kogo\u015b rycerzem, z<\/p>\n
czasem jednak wymagania zacz\u0119\u0142y rosn\u0105\u0107. Nim m\u0142ody szlachcic zosta\u0142 pasowany na rycerza, musia\u0142 zdobywa\u0107<\/p>\n
stosowne wykszta\u0142cenie, s\u0142u\u017cy\u0107 jako giermek i wykazywa\u0107 si\u0119 szlachetno\u015bci\u0105 oraz odwag\u0105. Ta ostatnia<\/p>\n
przydawa\u0142a si\u0119 nie tylko na wojnie: paradoksalnie wi\u0119cej okazji do postradania \u017cycia miewa\u0142 rycerz w czasie<\/p>\n
pokoju. Szczeg\u00f3lnie gro\u017any by\u0142 turniej rycerski. Jego najbardziej niebezpieczna odmiana zak\u0142ada\u0142a pojedynek<\/p>\n
rycerzy na kopie, po kt\u00f3rych zniszczeniu chwytano za miecze lub topory.<\/p>\n
Celem takiego pojedynku by\u0142o zrzucenie przeciwnika z konia. Cz\u0119sto wystarcza\u0142a do tego kopia, b\u0119d\u0105ca<\/p>\n
jednak broni\u0105 niebezpieczniejsz\u0105, ni\u017c si\u0119 na poz\u00f3r wydaje. Walcz\u0105cy kopi\u0105 stwarza\u0142 zagro\u017cenie nie tylko dla<\/p>\n
swojego przeciwnika: gdy drzewce zosta\u0142o z\u0142amane, od\u0142amki broni rozpryskiwa\u0142y si\u0119 na wszystkie strony i<\/p>\n
mog\u0142y zada\u0107 powa\u017cne rany. Czasami odnosi\u0142 je nawet ten, kto tylko obserwowa\u0142 pojedynek: tak zgin\u0105\u0142 brat kr\u00f3la<\/p>\n
Jakuba II, trafiony drzazg\u0105 z turniejowej kopii w oko. Rozs\u0105dny rycerz chroni\u0142 wi\u0119c twarz przy\u0142bic\u0105 z<\/p>\n
opuszczon\u0105 zas\u0142on\u0105. Zas\u0142ony takie miewa\u0142y oryginalne kszta\u0142ty \u2013 swego czasu popularno\u015b\u0107 zyska\u0142y \u201epsie pyski\u201d,<\/p>\n
mog\u0105ce si\u0119 te\u017c kojarzy\u0107 z wielkimi ptasimi dziobami. Dzi\u0119ki nim \u0142atwiej si\u0119 oddycha\u0142o, ale gorzej wygl\u0105da\u0142o.<\/p>\n
Pr\u00f3\u017cny rycerz m\u00f3g\u0142 ryzykowa\u0107 i walczy\u0107 z otwart\u0105 przy\u0142bic\u0105, sporo jednak ryzykowa\u0142.<\/p>\n
Przy\u0142bica przydawa\u0142a si\u0119 tak\u017ce na wojnie: os\u0142abia\u0142a si\u0142\u0119 pchni\u0119cia w\u0142\u00f3czni lub miecza przeciwnika. Rycerze<\/p>\n
mogli si\u0119 te\u017c zas\u0142ania\u0107 tarczami, te wszak\u017ce z biegiem lat mala\u0142y, coraz bardziej imponuj\u0105ce by\u0142y za\u015b zbroje.<\/p>\n
Wojownicy zacz\u0119li si\u0119 okrywa\u0107 pancerzami od st\u00f3p do g\u0142\u00f3w, by ciele nie by\u0142o \u017cadnego miejsca podatnego na<\/p>\n
zranienie. To z kolei prowadzi\u0142o do osobliwego wy\u015bcigu zbroje\u0144: im lepsze by\u0142y pancerze, tym pewniejsze<\/p>\n
wynajdowano sposoby na ich przebicie. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 rozpowszechnia\u0107 kusza, bro\u0144 o ogromnej sile ra\u017cenia, kt\u00f3rej<\/p>\n
u\u017cywanie nie wymaga\u0142o wielkich umiej\u0119tno\u015bci. Zbulwersowany efektami stosowania kusz papie\u017c Innocenty II<\/p>\n
zakaza\u0142 stosowania broni \u201eniegodnej rycerza\u201d, chyba \u017ce w walce z wrogiem niechrze\u015bcija\u0144skim. Chrze\u015bcijanie<\/p>\n
wzruszyli ramionami, wi\u0119c na polach bitew zaroi\u0142o si\u0119 od rycerzy w pe\u0142nych zbrojach p\u0142ytowych i koni okrytych<\/p>\n
kut\u0105 \u017celazn\u0105 blach\u0105.<\/p>\n
Na szcz\u0119\u015bcie dla rycerzy ich zabicie niekoniecznie by\u0142o g\u0142\u00f3wnym celem wroga. Bardziej op\u0142aca\u0142o si\u0119 pojma\u0107<\/p>\n
mo\u017cnego wojownika ni\u017c uci\u0105\u0107 mu g\u0142ow\u0119. Dla niekt\u00f3rych rycerzy tarcze i zbroje spe\u0142nia\u0142y rol\u0119 specyficznej<\/p>\n
powierzchni reklamowej: umieszczali na nich informacje pozwalaj\u0105ce oszacowa\u0107 warto\u015b\u0107 danego kawalerzysty<\/p>\n
jako je\u0144ca. Zdarza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce pardonu nie dawano, o ile toczono b\u00f3j z przeciwnikiem szczeg\u00f3lnie<\/p>\n
znienawidzonym. Tak by\u0142o pod Grunwaldem, gdzie zgin\u0119li najwa\u017cniejsi dostojnicy zakonu krzy\u017cackiego, w tym<\/p>\n
jego wielki mistrz. Bywa\u0142o, \u017ce \u015bmier\u0107 na polu bitwy rycerz zadawa\u0142 nie z nienawi\u015bci, lecz powodowany lito\u015bci\u0105.<\/p>\n
Mizerykordia \u2013 sztylet s\u0142u\u017c\u0105cy do dobijania konaj\u0105cych \u2013 pozwala\u0142a skr\u00f3ci\u0107 m\u0119k\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry tak czy<\/p>\n
inaczej nie mia\u0142 szans na prze\u017cycie. Dzi\u0119ki bardzo w\u0105skiemu ostrzu mog\u0142a trafi\u0107 w szczelin\u0119 mi\u0119dzy elementami<\/p>\n
zbroi p\u0142ytowej.<\/p>\n
Z czasem takie zbroje straci\u0142y racj\u0119 bytu. Po pierwsze: rozw\u00f3j techniki pozwoli\u0142 na tworzenie tak lekkich<\/p>\n
pancerzy, \u017ce mog\u0142a je nosi\u0107 r\u00f3wnie\u017c piechota. Konny nie mia\u0142 ju\u017c przewagi nad pieszym w kwestii odporno\u015bci<\/p>\n
na ciosy. Po drugie: udoskonalono bro\u0144 paln\u0105, kt\u00f3rej nie mog\u0142a si\u0119 oprze\u0107 \u017cadna zbroja. Ubiory kawalerzyst\u00f3w<\/p>\n
stopniowo stawa\u0142y si\u0119 wygodniejsze, zapewnia\u0142y wi\u0119ksz\u0105 swobod\u0119 ruch\u00f3w. Po XVII wieku w zbrojach<\/p>\n
portretowano ju\u017c w\u0142adc\u00f3w, kt\u00f3rzy przy \u017cadnej innej okazji ich na sobie nie mieli.<\/p>\n
<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"