<\/p>\n
Jako bych nikogo na \u015bwiecie zna\u0142, czyli pocz\u0105tki polskiej poezji mi\u0142osnej<\/p>\n
<\/p>\n
\u201ePi\u0119kne mia\u0142a cia\u0142o, jeszcze pi\u0119kniejsz\u0105 dusz\u0119\u201d \u2013 czytamy w \u201eSekwencji o \u015bwi\u0119tej Eulalii\u201d. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy<\/p>\n
twierdz\u0105, \u017ce ca\u0142a literatura francuska bierze sw\u00f3j w\u0142a\u015bciwy pocz\u0105tek od tego dwuwiersza stworzonego w IX<\/p>\n
wieku. Zapewne przyklasn\u0119liby tej teorii prowansalscy trubadurzy, kt\u00f3rzy za obowi\u0105zek poety uwa\u017cali<\/p>\n
uprawianie swoistego kultu ukochanej, \u0142\u0105cz\u0105cego pierwiastek erotyczny z mistycznym. Mieli wielki wk\u0142ad w<\/p>\n
rozw\u00f3j koncepcji tak zwanej mi\u0142o\u015bci dworskiej. G\u0142osili, \u017ce zakochany winien s\u0142u\u017cy\u0107 swej pani, wielbi\u0107 zar\u00f3wno<\/p>\n
urod\u0119, jak i dusz\u0119 wybranki, odznacza\u0107 si\u0119 szlachetno\u015bci\u0105, wreszcie \u2013 cierpie\u0107. Najlepiej wr\u0119cz chorowa\u0107 z<\/p>\n
mi\u0142o\u015bci. \u201ePi\u0119kna pani, tw\u00f3j kochany \/ Z mi\u0142o\u015bci marnieje, \/ Jeszcze chwila, a w nim serce \/ Do reszty omdleje\u201d \u2013<\/p>\n
to fragment utworu Bernarta de Ventadoura. W innej pie\u015bni tego poety zakochany zapewnia: \u201eNa ni\u0105 jedn\u0105<\/p>\n
wzrok zwr\u00f3cony mam\u201d.<\/p>\n
Czy \u015bredniowieczni Polacy podobnie postrzegali mi\u0142o\u015b\u0107, u\u017cywali zbli\u017conej symboliki? Jak najbardziej.<\/p>\n
Sp\u00f3jrzmy na czterowiersz znany pod tytu\u0142em: \u201eAch, mi\u0142o\u015b\u0107, co\u015b mi uczyni\u0142a\u2026\u201d, zapisany w XV wieku. Podmiot<\/p>\n
liryczny skar\u017cy si\u0119, \u017ce mi\u0142o\u015b\u0107 go \u201eo\u015blepi\u0142a\u201d. \u201eJako bych nikogo na \u015bwiecie zna\u0142\u201d \u2013 dodaje: tak dalece czuje si\u0119<\/p>\n
zniewolony przez uczucie. Mi\u0142osne za\u015blepienie musia\u0142o by\u0107 przypad\u0142o\u015bci\u0105 dobrze znan\u0105 \u00f3wczesnym Polakom,<\/p>\n
skoro w piosence, kt\u00f3rej zapis pochodzi z tego samego wieku, radzono: \u201eNie wybiraj, junochu, oczyma, \/ Ale<\/p>\n
s\u0142uchaj cichyma uszyma\u201d.<\/p>\n
Dla zakochanego poety by\u0142o ju\u017c jednak za p\u00f3\u017ano na rozs\u0105dek. Dla niego kwestia wyboru nie istnia\u0142a, liczy\u0142a<\/p>\n
si\u0119 tylko ta jedyna dama serca, kt\u00f3r\u0105 wierny kochanek \u015blubowa\u0142 wielbi\u0107 dozgonnie. Pozosta\u0142e kobiety s\u0142u\u017cy\u0142y<\/p>\n
wy\u0142\u0105cznie do tego, by na ich przyk\u0142adzie pokazywa\u0107 doskona\u0142o\u015b\u0107 ukochanej. \u201e\u017badna mnie inna nie upoi\u201d \u2013<\/p>\n
czytamy w pie\u015bni trubadura Jaufr\u00e9go Rudela. \u201eBo kt\u00f3ra\u017c przy niej si\u0119 ostoi \/ Urod\u0105 [\u2026]?\u201d \u2013 pyta retorycznie<\/p>\n
podmiot liryczny. Podobnie przemawia bohater pi\u0119tnastowiecznego polskiego wiersza zaczynaj\u0105cego si\u0119 od<\/p>\n
s\u0142\u00f3w \u201eDawnom zwiedzi\u0142 cudze strony\u201d. Opowiada, \u017ce bardzo d\u0142ugo nie znajdowa\u0142 kobiety, kt\u00f3r\u0105 m\u00f3g\u0142by<\/p>\n
pokocha\u0107, cho\u0107 przemierzy\u0142 \u201eCzechy, W\u0142ochy i Morawy\u201d. Dopiero teraz zapa\u0142a\u0142 nami\u0119tnym uczuciem do godnej<\/p>\n
go dziewczyny. \u201eChc\u0119 rad s\u0142u\u017cy\u0107 Jej Mi\u0142o\u015bci \/ Do mego skonania wiernie\u201d \u2013 wyznaje.<\/p>\n
Ten zakochany odda\u0142 serce pannie na wydaniu, dzi\u0119ki czemu nie musi si\u0119 obawia\u0107 jej m\u0119\u017ca. Pod tym<\/p>\n
wzgl\u0119dem polskie \u015bredniowieczne utwory mi\u0142osne r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od pie\u015bni trubadur\u00f3w: opiewane przez nich damy<\/p>\n
zwykle bywa\u0142y m\u0119\u017catkami. Spe\u0142nione uczucie r\u00f3wna\u0142o si\u0119 w tej sytuacji wkroczeniu na drog\u0119<\/p>\n
niebezpiecze\u0144stwa. W utworach trubadur\u00f3w roi si\u0119 od \u015bledz\u0105cych szcz\u0119\u015bliwych kochank\u00f3w pod\u0142ych szpieg\u00f3w.<\/p>\n
Maj\u0105 oni o tyle u\u0142atwione zadanie, \u017ce za\u015blepieni uczuciem zakochani z regu\u0142y nie zauwa\u017caj\u0105 takich drobiazg\u00f3w<\/p>\n
jak wschodz\u0105ce s\u0142o\u0144ce. O tym, \u017ce najwy\u017csza pora si\u0119 rozsta\u0107 i unikn\u0105\u0107 zasadzki, powiadamia ich zwykle<\/p>\n
zaufany przyjaciel albo us\u0142u\u017cny s\u0142owik. \u201eCzemu, o Bo\u017ce, tak wcze\u015bnie \u015bwita?\u201d \u2013 pyta rozgoryczony zakochany<\/p>\n
w anonimowej pie\u015bni. Drugim niebezpiecze\u0144stwem dla mi\u0142o\u015bci by\u0142o rozsiewanie plotek o niewierno\u015bci<\/p>\n
kochanka: tu oskar\u017cony musia\u0142 broni\u0107 si\u0119 sam.<\/p>\n
W mi\u0142osnej liryce polskiego \u015bredniowiecza zdecydowanie \u0142atwiej o motyw z\u0142o\u015bliwego plotkarza ni\u017c w\u0105tek<\/p>\n
szpieg\u00f3w zazdrosnego m\u0119\u017ca. W \u201eDawnom zwiedzi\u0142 cudze strony\u2026\u201d znajdujemy pro\u015bb\u0119: \u201eZe mn\u0105 nie miej<\/p>\n
roz\u0142\u0105czenia \/ Dla mnogich ludzi mowienia\u201d. \u201eTen, kto mi\u0119 przed tob\u0105 wini, \/ Memu sercu ci\u0119\u017cko\u015b\u0107 czyni\u201d \u2013<\/p>\n
dodaje po chwili. Oczywi\u015bcie nie do zniesienia by\u0142a te\u017c my\u015bl, \u017ce zdrady mog\u0142aby si\u0119 dopu\u015bci\u0107 ukochana. Takie<\/p>\n
podejrzenia nale\u017ca\u0142o zdusi\u0107 w zarodku. Anonimowy trubadur zarzeka\u0142 si\u0119, \u017ce \u201ewiotka i pi\u0119kna\u201d dama, kt\u00f3rej<\/p>\n
s\u0142u\u017cy, jest obiektem wielu westchnie\u0144, ale \u201ejedna mi\u0142o\u015b\u0107 w jej sercu mieszka\u201d. R\u00f3wnie\u017c nieznany z nazwiska<\/p>\n
\u015bredniowieczny Polak nalega\u0142 za\u015b: \u201emi\u0142uj wiernie, \/ Miej go w sercu zaw\u017cdy pewnie\u201d. Bo czy j\u0119zyk mi\u0142o\u015bci nie<\/p>\n
jest uniwersalny?<\/p>\n
<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"