<\/p>\n
Feniks w aureoli, czyli \u015bredniowiecze wobec zwierz\u0105t<\/p>\n
Dzi\u015b informacje o dudkach i je\u017cach znajdziemy w ksi\u0105\u017ckach przyrodniczych, o smokach tudzie\u017c gryfach \u2013 na<\/p>\n
kartach wydawnictw po\u015bwi\u0119conym stworzeniom mitycznym. W \u015bredniowieczu wiadomo\u015bci na temat wszystkich<\/p>\n
tych stworze\u0144 mie\u015bci\u0142y si\u0119 w bestiariuszach. Ksi\u0119gi takie, z regu\u0142y zdobione pi\u0119knymi ilustracjami, pr\u00f3cz opis\u00f3w<\/p>\n
wygl\u0105du i obyczaj\u00f3w przedstawicieli \u015bwiata zwierz\u0105t zawiera\u0142y tak\u017ce komentarz teologiczny. Ka\u017cde zwierz\u0119<\/p>\n
by\u0142o bowiem znakiem od Boga, \u017cywym symbolem chrze\u015bcija\u0144skiej cnoty albo grzechu.<\/p>\n
Gronostaj na przyk\u0142ad przypomina\u0142 o cnocie czysto\u015bci. Wedle \u015bredniowiecznej legendy breto\u0144ska ksi\u0119\u017cna<\/p>\n
Anna polowa\u0142a pewnego razu na gronostaja, kt\u00f3ry wola\u0142 da\u0107 si\u0119 schwyta\u0107 psom, ni\u017c szuka\u0107 ratunku w skoku do<\/p>\n
brudnej wody. Opowie\u015b\u0107 t\u0119 interpretowano jako pochwa\u0142\u0119 czysto\u015bci nie tyle higienicznej, ile moralnej: nawet<\/p>\n
\u015bmier\u0107 jest lepsza od ha\u0144by! Futro gronostaja, pi\u0119kne i cenne, dzi\u0119ki historii o ksi\u0119\u017cnej Annie zyskiwa\u0142o<\/p>\n
dodatkowe walory. Stroi\u0107 w nie nale\u017ca\u0142o tych, kt\u00f3rzy mieli by\u0107 lud\u017ami bez skazy i zmazy: kr\u00f3l\u00f3w, s\u0119dzi\u00f3w,<\/p>\n
duchownych wysokiej rangi. Dzi\u015b w togach zdobionych gronostajowym futrem (coraz cz\u0119\u015bciej sztucznym)<\/p>\n
wyst\u0119puj\u0105 niekiedy rektorzy wy\u017cszych uczelni. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce gronostaj nale\u017cy do tej samej rodziny co<\/p>\n
\u0142asica, kt\u00f3rej r\u00f3wnie\u017c dopisano w \u015bredniowieczu wznios\u0142\u0105 legend\u0119: mia\u0142a by\u0107 zab\u00f3jc\u0105 bazyliszk\u00f3w.<\/p>\n
Przynosi\u0142o jej to chlub\u0119, bo bazyliszek \u2013 potw\u00f3r \u0142\u0105cz\u0105cy cechy w\u0119\u017ca, jaszczurki i koguta, miniaturowa wersja<\/p>\n
diab\u0142a \u2013 by\u0142 nieprzyjacielem \u017cycia jako takiego. Zabija\u0142 ka\u017cde stworzenie, kt\u00f3re mia\u0142o nieszcz\u0119\u015bcie znale\u017a\u0107 si\u0119 w<\/p>\n
pobli\u017cu jego siedziby, a m\u00f3g\u0142 do tego u\u017cy\u0107 jadu, oddechu lub spojrzenia, zdolnego zniszczy\u0107 nawet kamie\u0144. Do<\/p>\n
naturalnych wrog\u00f3w bazyliszka pr\u00f3cz \u0142asicy nale\u017ca\u0142\u2026 kogut, od kt\u00f3rego potw\u00f3r mia\u0142 pochodzi\u0107 (wyl\u0119ga\u0142 si\u0119 z<\/p>\n
jego jaja). Pianie koguta u\u015bmierca\u0142o bazyliszka, jako \u017ce wyznacza\u0142o koniec nocy i sugerowa\u0142o tym samym<\/p>\n
zwyci\u0119stwo dobra nad z\u0142em. Kogut symbolizowa\u0142 samego Chrystusa, podobnie jak ptak, w kt\u00f3rego istnienie dzi\u015b<\/p>\n
ju\u017c nie wierzymy: feniks. Mia\u0142 on u kresu \u017cycia spala\u0107 si\u0119 w wonno\u015bciach i natychmiast odradza\u0107, co kojarzono<\/p>\n
ze zmartwychwstaniem Zbawiciela. St\u0105d w katakumbach \u015bwi\u0119tej Praksedy odnajdziemy wizerunek feniksa z<\/p>\n
g\u0142ow\u0105 otoczon\u0105 aureol\u0105.<\/p>\n
Chrystusa m\u00f3g\u0142 te\u017c oznacza\u0107 gryf \u2013 lew z ptasimi skrzyd\u0142ami, szponami i dziobem. W tym przypadku<\/p>\n
podstaw\u0119 do por\u00f3wna\u0144 stanowi\u0142a podw\u00f3jna natura Jezusa, zarazem boska i ludzka. Ptasie skrzyd\u0142a i dzi\u00f3b<\/p>\n
symbolizowa\u0142y niebo, korpus oraz ogon lwa \u2013 ziemi\u0119. Z tych samych wzgl\u0119d\u00f3w postacie gryf\u00f3w strzeg\u0142y cz\u0119sto<\/p>\n
\u015bwi\u0105ty\u0144. Nie by\u0142o to jednak stworzenie postrzegane w spos\u00f3b jednoznaczny: jako chimera mog\u0142o te\u017c uchodzi\u0107 za<\/p>\n
wcielenie dwulicowo\u015bci i buntu przeciwko naturze. Zapewne o takie wcielenie gryfa chodzi\u0142o tym, kt\u00f3rzy<\/p>\n
umie\u015bcili go na p\u0142ytkach posadzkowych tynieckiego opactwa benedyktyn\u00f3w. Archeolodzy odnale\u017ali tam tak\u017ce<\/p>\n
p\u0142ytki wyobra\u017caj\u0105ce centaury, r\u00f3wnie\u017c b\u0119d\u0105ce chimerami, a maj\u0105ce w \u015bredniowieczu bardzo z\u0142\u0105 opini\u0119 \u2013 dzikie,<\/p>\n
pop\u0119dliwe. Pobo\u017cni mnisi deptali zatem gryfy i centaury niczym Maryja g\u0142ow\u0119 w\u0119\u017ca: wypowiadali w ten spos\u00f3b<\/p>\n
wojn\u0119 grzechom.<\/p>\n
O grzechu albo cnocie przypomina\u0142o niemal ka\u017cde zwierz\u0119, prawie dowoln\u0105 cech\u0105. Dudek? Stroszy czub, co<\/p>\n
oznacza przestrog\u0119 przed pych\u0105 i przesadnym podkre\u015blaniem urody. Kot? Prowadzi nocny tryb \u017cycia, a w<\/p>\n
dodatku potrafi chowa\u0107 pazury \u2013 to rozpusta i podst\u0119p. B\u00f3br? Odgryza\u0142 sobie rzekomo j\u0105dra, by ocali\u0107 \u017cycie<\/p>\n
przed poszukiwaczami pi\u017cma \u2013 oto symbol ascezy. Z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107 losu chcia\u0142a, \u017ce szczeg\u00f3lne miejsce w<\/p>\n
bestiariuszach zajmowa\u0142 jednoro\u017cec, pe\u0142en cn\u00f3t i lecz\u0105cy wszystkie choroby. Wielka szkoda, \u017ce akurat to<\/p>\n
stworzenie nigdy nie istnia\u0142o. Trudno by\u0142o jednak si\u0119 o tym przekona\u0107, skoro jego magiczny r\u00f3g mia\u0142o w<\/p>\n
posiadaniu wielu w\u0142adc\u00f3w i magnat\u00f3w. Iwan Gro\u017any zgromadzi\u0142 nawet kilka oprawionych w z\u0142oto. Z czasem<\/p>\n
okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142y to z\u0119by narwala \u2013 zwierz\u0119cia wprawdzie fascynuj\u0105cego, ale raczej nieprzydatnego w<\/p>\n
domowym lecznictwie.<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"