29.10.2015 r. w cyklu \u201eJ\u0119zyk \u2013 historia \u2013 kultura\u201d odby\u0142o si\u0119 spotkanie z dr Izabel\u0105 Winiarsk\u0105 zatytu\u0142owane<\/p>\n
\u201eZ Bogurodzic\u0105 przez wieki\u201d<\/p>\n
Sk\u0105d \u201eu\u201d w \u201eBogurodzicy\u201d?<\/p>\n
Interpretacja tekstu \u201eBogurodzicy\u201d to nieprosta sprawa: nawet na temat znaczenia pojedynczych<\/p>\n
s\u0142\u00f3w historycy literatury potrafi\u0105 toczy\u0107 d\u0142ugie spory. Niekiedy zreszt\u0105 ten sam uczony wyg\u0142asza po<\/p>\n
latach opini\u0119 sprzeczn\u0105 z t\u0105, kt\u00f3r\u0105 popiera\u0142 wcze\u015bniej. Zdanie w kwestii niekt\u00f3rych subtelno\u015bci<\/p>\n
interpretacyjnych \u201eBogurodzicy\u201d zmieni\u0142a mi\u0119dzy innymi uznana specjalistka od j\u0119zyka<\/p>\n
staropolskiego Zofia Wanicowa. Co zatem nowego mo\u017cna jeszcze po kilkuset latach powiedzie\u0107 o<\/p>\n
\u201eBogurodzicy\u201d?<\/p>\n
Ju\u017c samo to s\u0142owo wzbudza pewne kontrowersje. Uwa\u017cano do pewnego czasu, \u017ce jest kalk\u0105 z<\/p>\n
greckiego \u201etheotokos\u201d. Wanicowa wskazuje jednak, \u017ce w tym wypadku prze\u0142o\u017cone s\u0142owo powinno<\/p>\n
brzmie\u0107 \u201eBogarodzica\u201d. Za powstaniem wyrazu \u201eBogurodzica\u201d na rodzimym gruncie przemawia fakt,<\/p>\n
\u017ce do dzi\u015b istniej\u0105 w j\u0119zyku polskim podobnie skonstruowane okre\u015blenia. Cho\u0107 s\u0142owa \u201epsubrat\u201d u\u017cywa<\/p>\n
si\u0119 ju\u017c bardzo rzadko, stanowi ono wyra\u017an\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119, podobnie jak sformu\u0142owanie \u201ematka<\/p>\n
dzieciom\u201d. Podobnie jak w przypadku \u201eBogurodzicy\u201d celownik zast\u0119puje tu dope\u0142niacz. Wariant<\/p>\n
\u201eBoga rodzica\u201d wyst\u0119puje w polszczy\u017anie r\u00f3wnie\u017c, ale jest p\u00f3\u017aniejszy. Warto doda\u0107, \u017ce samego<\/p>\n
wyrazu \u201erodzica\u201d u\u017cywano tylko w odniesieniu do Maryi, mia\u0142 on charakter wyra\u017anie podnios\u0142y. Dzi\u015b<\/p>\n
pozosta\u0142 nam tylko m\u0119ski \u201erodzic\u201d, kt\u00f3ry brzmi cokolwiek oficjalnie, ale ju\u017c nie tak uroczy\u015bcie.<\/p>\n
A co ze s\u0142owem \u201espu\u015bci\u0107\u201d? D\u0142ugo rozumiano je jako okre\u015blenie ruchu w d\u00f3\u0142. Skoro wi\u0119c<\/p>\n
Bogurodzica \u201espu\u015bci nam\u201d syna, znaczy to, \u017ce przemierzy on drog\u0119 z nieba na ziemi\u0119. Czy<\/p>\n
rzeczywi\u015bcie? Wanicowa odnalaz\u0142a w staropolskich tekstach zdania sugeruj\u0105ce inne odczytanie<\/p>\n
s\u0142ynnej pie\u015bni. W jednym z przyk\u0142ad\u00f3w czytamy: \u201eKsi\u0105dz Boles\u0142aw [\u2026] gr\u00f3d Tatarom spu\u015bci\u0142\u201d.<\/p>\n
Znaczy to tyle, co \u201eodda\u0142\u201d. W zanoszonej do Bogurodzicy pro\u015bbie \u201espu\u015b\u0107 go nam\u201d chodzi zatem po<\/p>\n
prostu o danie ludziom Jezusa. Kolejnym przedmiotem dywagacji jest s\u0142owo \u201ezbo\u017cny\u201d. Czego \u017cycz\u0105<\/p>\n
sobie ludzie, prosz\u0105cy o \u201ena \u015bwiecie zbo\u017cny pobyt\u201d? Mo\u017cliwo\u015bci s\u0105 dwie. Mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia<\/p>\n
z dawniejsz\u0105 form\u0105 wyrazu \u201epobo\u017cny\u201d, co jest bardziej prawdopodobne. Niekt\u00f3rzy badacze wol\u0105<\/p>\n
jednak wskazywa\u0107 na powinowactwo ze s\u0142owem \u201ebogaty\u201d \u2013 wierni modliliby si\u0119 wtedy o dostatek.<\/p>\n
Z biegiem lat zmieni\u0142a si\u0119 te\u017c interpretacja wyra\u017cenia \u201eBogiem s\u0142awiena\u201d. Pocz\u0105tkowo s\u0105dzono, \u017ce<\/p>\n
chodzi o mutacj\u0119 wyrazu \u201eb\u0142ogos\u0142awiona\u201d. Dopiero p\u00f3\u017aniej pojawi\u0142a si\u0119 opinia, \u017ce w\u0142a\u015bciw\u0105<\/p>\n
wyk\u0142adni\u0105 tych s\u0142\u00f3w b\u0119dzie \u201eprzez Boga uwielbiona\u201d. Najwi\u0119cej problem\u00f3w przysporzy\u0142a jednak<\/p>\n
badaczom \u201eBogurodzicy\u201d fraza \u201eu twego syna gospodzina\u201d, umieszczona przed s\u0142owami \u201ezyszczy<\/p>\n
nam\u201d. Domniemywano, \u017ce \u015bpiewaj\u0105cy prosz\u0105 Maryj\u0119, by zabiega\u0142a u Jezusa o \u0142aski dla nich. W<\/p>\n
\u015bwietle nowych interpretacji (\u201etwego syna daj nam\u201d) przyimek \u201eu\u201d stawa\u0142 si\u0119 zb\u0119dny. Zrazu chciano<\/p>\n
go uzna\u0107 za pomy\u0142k\u0119 kopisty lub znak pocz\u0105tku wersu. Dopiero p\u00f3\u017aniej przypomniano takie<\/p>\n
konstrukcje, jak \u201eucho u dzbanka\u201d. W pewnym staropolskim tek\u015bcie mamy tez \u201epogrzeb u dziewki\u201d \u2013<\/p>\n
nie jest ona gospodyni\u0105 \u017ca\u0142obnik\u00f3w, tylko zmar\u0142\u0105. \u201eU\u201d poprzedza wi\u0119c dope\u0142niacz.<\/p>\n
Kopi\u015bci \u201eBogurodzicy\u201d niczego interpretatorom nie u\u0142atwiali. Na przestrzeni wiek\u00f3w<\/p>\n
prawdopodobnie dopisywano do pie\u015bni kolejne zwrotki, co dodatkowo utrudnia\u0142o prawid\u0142owe<\/p>\n
odczytanie tekstu. Pierwsze wersy wyra\u017caj\u0105 rado\u015b\u0107 z przyj\u015bcia na \u015bwiat Jezusa i pozwalaj\u0105 kojarzy\u0107<\/p>\n
utw\u00f3r z okresem Bo\u017cego Narodzenia. Kolejne zwrotki tchn\u0105 jednak atmosfer\u0105 \u015bwi\u0105t wielkanocnych.<\/p>\n
Podobne pomieszanie z popl\u0105taniem cechuje u\u0142o\u017con\u0105 do \u201eBogurodzicy\u201d melodi\u0119. Kilka lat temu<\/p>\n
dzi\u0119ki wyst\u0105pieniu austriackiego uczonego obecni na sesji PAN dowiedzieli si\u0119, \u017ce s\u0142ynna pie\u015b\u0144 jest<\/p>\n
centonem, czyli utworem z\u0142o\u017conym z motyw\u00f3w muzycznych wyst\u0119puj\u0105cych w r\u00f3\u017cnych<\/p>\n
kompozycjach. Ile jeszcze odkry\u0107 dotycz\u0105cych \u201eBogurodzicy\u201d nas czeka, trudno powiedzie\u0107.<\/p>\n
Zapewne jednak multum, skoro nawet pojedyncza litera \u201eu\u201d w tej pie\u015bni mog\u0142a si\u0119 sta\u0107 przedmiotem<\/p>\n
d\u0142ugoletnich dywagacji.<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"