W cyklu \u201eJ\u0119zyk \u2013 historia \u2013 kultura\u201d 24.09.2015 r. odby\u0142o si\u0119 spotkanie z dr Izabel\u0105<\/p>\n
Winiarsk\u0105 pt. \u201eAudite gentes \u2013 psalmy z\u0142otego wieku w nowym wydaniu\u201d.<\/p>\n
D\u00f3\u0142 ich d\u00f3m b\u0119dzie, czyli o wymowie Kochanowskiego<\/p>\n
Najpierw by\u0142 \u201ePsa\u0142terz Dawid\u00f3w\u201d Jana Kochanowskiego, wydany w roku 1579. Trzy lata<\/p>\n
potem \u2013 \u201eMelodie na psa\u0142terz polski\u201d kompozytora Miko\u0142aja Gom\u00f3\u0142ki. Dzi\u015b, po kilkuset<\/p>\n
latach, zar\u00f3wno psalmy w przek\u0142adzie Kochanowskiego, jak i u\u0142o\u017cona do nich przez Gom\u00f3\u0142k\u0119<\/p>\n
muzyka wci\u0105\u017c inspiruj\u0105 muzyk\u00f3w. Najlepszym tego dowodem jest p\u0142yta specjalizuj\u0105cej si\u0119 w<\/p>\n
muzyce dawnej sopranistki Pauliny Ceremu\u017cy\u0144skiej \u201eAudite, Gentes!\u201d, zawieraj\u0105ca 15<\/p>\n
utwor\u00f3w z \u201eMelodii\u2026\u201d.<\/p>\n
Ceremu\u017cy\u0144skiej akompaniuj\u0105 hiszpa\u0144scy muzycy Carlos Castro i Fernando Reyes. To<\/p>\n
w\u0142a\u015bnie oni w trakcie pracy nad p\u0142yt\u0105 odkryli, \u017ce melodi\u0119 u\u0142o\u017con\u0105 do psalmu 91 Gom\u00f3\u0142ka<\/p>\n
wzbogaci\u0142 o rytmy taranteli \u2013 szybkiego ludowego ta\u0144ca, wywodz\u0105cego si\u0119 z W\u0142och.<\/p>\n
Tarantela towarzyszy s\u0142owom \u201eb\u0119dziesz po \u017cmijach bezpiecznie gniewliwych \/ I po padalcach<\/p>\n
depta\u0142 niecierpliwych\u201d. Aluzja do prze\u015bwiadczenia, \u017ce ta\u0144czon\u0105 zapami\u0119tale tarantel\u0105 mo\u017cna<\/p>\n
si\u0119 by\u0142o uratowa\u0107 przed skutkami uk\u0105szenia jadowitego paj\u0105ka? Niewykluczone. Przede<\/p>\n
wszystkim jednak modne w\u0142oskie ta\u0144ce (w swoje melodie Gom\u00f3\u0142ka wpl\u00f3t\u0142 pr\u00f3cz taranteli<\/p>\n
tak\u017ce bergamasc\u0119, jak r\u00f3wnie\u017c wiele innych popularnych za jego czas\u00f3w motyw\u00f3w<\/p>\n
muzycznych) mia\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 upowszechnieniu tekst\u00f3w psalm\u00f3w. Podobne zabiegi by\u0142y w<\/p>\n
renesansie ch\u0119tnie stosowane, kol\u0119dy cz\u0119sto \u015bpiewano na ludow\u0105 nut\u0119.<\/p>\n
Odkryciom muzycznym pracuj\u0105cych nad \u201eAudite, Gentes!\u201d towarzyszy\u0142o rozwi\u0105zywanie<\/p>\n
zagadek j\u0119zykowych. Paulina Ceremu\u017cy\u0144ska postanowi\u0142a zastosowa\u0107 w \u015bpiewie wymow\u0119<\/p>\n
zbli\u017con\u0105 do tej, jaka rozpowszechniona by\u0142a za Kochanowskiego i Gom\u00f3\u0142ki. Takie podej\u015bcie,<\/p>\n
coraz cz\u0119\u015bciej prezentowane przez \u015bpiewak\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 muzyk\u0105 dawn\u0105, wymaga\u0142o<\/p>\n
starannej analizy tekstu. Ku zachwytowi j\u0119zykoznawc\u00f3w wysz\u0142o przy tej okazji na jaw, z<\/p>\n
jakim zami\u0142owaniem Kochanowski bawi\u0142 si\u0119 harmoni\u0105 samog\u0142osek wewn\u0105trz wers\u00f3w. W<\/p>\n
psalmie 49 czytamy dzi\u015b na przyk\u0142ad: \u201ed\u00f3\u0142 ich dom b\u0119dzie\u201d. \u015apiewa si\u0119 to niewygodnie,<\/p>\n
dop\u00f3ki nie przywr\u00f3cimy do \u0142ask samog\u0142osek pochylonych, obecnie u\u017cywanych ju\u017c tylko w<\/p>\n
gwarach. Wtedy us\u0142yszymy \u201ed\u00f3\u0142 ich d\u00f3m b\u0119dzie\u201d. W psalmie 130 padaj\u0105 z kolei s\u0142owa \u201eracz<\/p>\n
smutne pro\u015bby moje\u2026\u201d. Kochanowski mia\u0142 jednak na my\u015bli \u201esmutny pro\u015bby mojy\u201d.<\/p>\n
Kiedy stosujemy wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 wymow\u0119, nie s\u0142ycha\u0107, \u017ce s\u0105siaduj\u0105ce ze sob\u0105 s\u0142owa psalm\u00f3w<\/p>\n
brzmia\u0142y w wyg\u0142osie identycznie lub bardzo podobnie. P\u0142yta Ceremu\u017cy\u0144skiej pozwala na<\/p>\n
nowo odkry\u0107 talent Kochanowskiego i Gomu\u0142ki, najwyra\u017aniej zwolennika modnego za jego<\/p>\n
czas\u00f3w stylu wykonawczego: jako wa\u017cny cel kompozytora wskazywano wtedy idealne<\/p>\n
oddanie znaczenia \u015bpiewanego tekstu, ka\u017cdego uczucia, kt\u00f3re przywo\u0142ywa\u0142 autor. W my\u015bl<\/p>\n
wskaz\u00f3wek Platona melodia i rytm musia\u0142y i\u015b\u0107 za mow\u0105, a nie odwrotnie. W \u201eAudite,<\/p>\n
Gentes!\u201d mowa ma pierwsze\u0144stwo. Ilekro\u0107 nagrywaj\u0105cy p\u0142yt\u0119 odnosili wra\u017cenie, \u017ce muzyka<\/p>\n
nie pasuje do tekstu, odkrywali kolejn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 pomi\u0119dzy wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 a dawn\u0105 polszczyzn\u0105.<\/p>\n
Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 fraza \u201eomyj mi\u0119\u201d. My k\u0142adziemy w niej akcent na s\u0142owie \u201eomyj\u201d.<\/p>\n
Kochanowski czyni\u0142 odwrotnie, a melodia Gom\u00f3\u0142ki dostosowywa\u0142a si\u0119 do dawnego akcentu.<\/p>\n
Czytelnik niemaj\u0105cy poj\u0119cia o staropolskiej wymowie, typowych dla \u00f3wczesnego j\u0119zyka<\/p>\n
zestrojach akcentowych czy samog\u0142oskach jasnych przechodz\u0105cych w ciemne, dysponuj\u0105cy<\/p>\n
wsp\u00f3\u0142czesnym zapisem \u201ePsa\u0142terza Dawidowego\u201d sporo traci. Umykaj\u0105 mu niuanse, kt\u00f3re w<\/p>\n
dawnych wiekach przydawa\u0142y dzie\u0142om Kochanowskiego i Gom\u00f3\u0142ki pi\u0119kna. Pi\u0119knie<\/p>\n
prze\u0142o\u017cone psalmy inspirowa\u0142y poezj\u0119 religijn\u0105, w po\u0142owie wieku XVII polscy protestanci<\/p>\n
przepisywali na nowo nabo\u017cne pie\u015bni, by ich j\u0119zyk przypomina\u0142 mow\u0119 Jana<\/p>\n
Kochanowskiego. Mogli czu\u0107 wtedy to, co wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ca z tw\u00f3rcami \u201eAudite, Gentes!\u201d<\/p>\n
Izabela Winiarska, gdy odnajdywa\u0142a w \u201ePsa\u0142terzu\u2026\u201d kolejne przyk\u0142ady eufonii i<\/p>\n
wykrzykiwa\u0142a: \u201eJakim geniuszem by\u0142 Kochanowski!\u201d. Ewentualnie to, co Carlos Castro i<\/p>\n
Fernando Reyes, przerywaj\u0105cy prac\u0119 nad p\u0142yt\u0105 okrzykami: \u201eJakim geniuszem by\u0142 Gom\u00f3\u0142ka!\u201d.<\/p>\n
<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"