03.11.2015 r. w cyklu \u201eInaczej o \u015bredniowieczu\u201d odby\u0142o si\u0119 spotkanie z drem Piotrem<\/p>\n
Laskiem, zatytu\u0142owane \u201eM\u00f3j dom \u2013 moja twierdza. O europejskich zamkach s\u0142\u00f3w kilka\u201d<\/p>\n
Kamienie warte srebra, czyli obrona zamku<\/p>\n
<\/p>\n
Kiedy my\u015blimy o zamkach, zwykle najpierw przychodz\u0105 nam na my\u015bl Wawel i Malbork. Pocz\u0105tki<\/p>\n
\u015bredniowiecznych budowli \u0142\u0105cz\u0105cych rezydencjonalno-obronnych by\u0142y jednak mniej efektowne. Mniej<\/p>\n
dbano o elegancj\u0119, najwa\u017cniejsza by\u0142a szansa na skuteczne odparcie ataku wroga. Od X wieku<\/p>\n
wznoszono pot\u0119\u017cne wie\u017ce zwane don\u017conami: z najciekawszych zachowanych do dzi\u015b przyk\u0142ad\u00f3w<\/p>\n
takiej architektury wymieni\u0107 mo\u017cna londy\u0144sk\u0105 Tower czy zamek w Dover. \u015aredniowieczna technika<\/p>\n
wojskowa d\u0142ugo pozostawa\u0142a wobec don\u017con\u00f3w bezradna: wybierano w zasadzie tylko mi\u0119dzy<\/p>\n
podkopem a pr\u00f3b\u0105 zag\u0142odzenia obleganych. Ci jednak mogli przez d\u0142ugi czas ratowa\u0107 si\u0119 zapasami<\/p>\n
zgromadzonymi w dolnych pi\u0119trach don\u017conu, g\u0142\u00f3wnie solonym mi\u0119sem i produktami m\u0105cznymi.<\/p>\n
Skromniejszym kuzynem don\u017conu by\u0142 sto\u0142p, pe\u0142ni\u0105cy tylko funkcje obronne \u2013 nie zamieszkiwano go<\/p>\n
na sta\u0142e.<\/p>\n
W p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu stare don\u017cony niejednokrotnie stawa\u0142y si\u0119 elementami wi\u0119kszych<\/p>\n
zespo\u0142\u00f3w zamkowych. W Polsce jednym z najwspanialszych przyk\u0142ad\u00f3w takiej ewolucji by\u0142 zamek<\/p>\n
wie\u017cowy w Pi\u0144czowie, kt\u00f3ry krakowski biskup Zbigniew Ole\u015bnicki kupi\u0142 dla brata. Dwupi\u0119trowy<\/p>\n
prostok\u0105tny don\u017con przez trzydzie\u015bci lat uzupe\u0142niano o kolejne elementy: kwadratowe wie\u017ce, naro\u017cne<\/p>\n
wykusze, cztery przypory. Kosztowa\u0142o to biskupa ponad 20\u00a0000 grzywien srebra. Aby poj\u0105\u0107, jak<\/p>\n
wielka by\u0142a to suma, trzeba wiedzie\u0107, \u017ce 1 grzywna odpowiada\u0142a oko\u0142o 200 gramom srebra. Na<\/p>\n
budow\u0119 skromnej drewnianej wie\u017cy obronnej wystarcza\u0142o kilkana\u015bcie grzywien. Dla wielu polskich<\/p>\n
rycerzy ju\u017c taka suma by\u0142a zaporowa: musieli wybiera\u0107 mi\u0119dzy inwestycj\u0105 w architektur\u0119 militarn\u0105 a<\/p>\n
zakupem porz\u0105dnej zbroi. Cz\u0119sto syn ko\u0144czy\u0142 budow\u0119 zamku rozpocz\u0119t\u0105 przez ojca.<\/p>\n
Budowniczy wczesnego \u015bredniowiecza wykorzystywali w tym celu prawie wy\u0142\u0105cznie drewno,<\/p>\n
dopiero z czasem zacz\u0119\u0142y si\u0119 upowszechnia\u0107 ceg\u0142a i kamie\u0144. Preferowano bierwiona d\u0119bu i jedliny, do<\/p>\n
budowy mniej istotnych element\u00f3w zamku u\u017cywano so\u015bniny. Aby wznie\u015b\u0107 solidn\u0105 fortec\u0119, trzeba by\u0142o<\/p>\n
\u015bci\u0105\u0107 tysi\u0105ce drzew. Drewniana zabudowa czyni\u0142a z kuchni miejsce potencjalnie niebezpieczne: aby<\/p>\n
zminimalizowa\u0107 ryzyko po\u017caru, lokowano j\u0105 zwykle na dziedzi\u0144cu lub przedzamczu.<\/p>\n
W miar\u0119 up\u0142ywu lat pojawia\u0142y si\u0119 nowe typy zamk\u00f3w, podczas gdy stare wychodzi\u0142y z mody. Na<\/p>\n
po\u0142udniu Europy najpopularniejsze by\u0142y nieregularne zamki wy\u017cynne, kt\u00f3rych formy dostosowywano<\/p>\n
do nier\u00f3wno\u015bci terenu. Tak zbudowano na przyk\u0142ad kamienny zamek w Ch\u0119cinach. Czasem jednak to<\/p>\n
teren przekszta\u0142cano tak, by pasowa\u0142 do nowej budowli, o ile zamek wy\u017cynny mia\u0142 by\u0107 regularny. Tu<\/p>\n
za przyk\u0142ad mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 zamek w Lanckoronie. Dzi\u015b jest ruin\u0105, ale jeszcze za konfederat\u00f3w barskich<\/p>\n
mia\u0142 niebagatelne znaczenie militarne \u2013 nie zdo\u0142a\u0142 go zdoby\u0107 sam Suworow. R\u00f3wnie\u017c zamek nizinny<\/p>\n
m\u00f3g\u0142 sprawi\u0107 atakuj\u0105cym niema\u0142y problem \u2013 cho\u0107by w Rawie Mazowieckiej, gdzie po\u0142o\u017cony by\u0142 na<\/p>\n
bagnach. Podkop nie wchodzi\u0142 zatem w gr\u0119. \u015amia\u0142ym pomys\u0142em by\u0142 zamek bezwie\u017cowy \u2013 w Polsce<\/p>\n
najs\u0142ynniejszy jest ten gos\u0142awicki, z\u0142o\u017cony z dw\u00f3ch budynk\u00f3w mieszkalnych po\u0142\u0105czonych murem.<\/p>\n
Zmiany w wygl\u0105dzie architektury obronnej pozwala\u0142y skuteczniej odpiera\u0107 ataki nieprzyjaciela. We<\/p>\n
wczesnym \u015bredniowieczu popularne by\u0142y hurdycje \u2013 drewniane ganki ze specjalnymi otworami, przez<\/p>\n
kt\u00f3re obro\u0144cy zamku mogli strzela\u0107 do wroga lub polewa\u0107 go gor\u0105c\u0105 smo\u0142\u0105. P\u00f3\u017aniej hurdycje zosta\u0142y<\/p>\n
wyparte przez machiku\u0142y, ganki wsparte na niepalnych kroksztynach. Zmienia\u0142 si\u0119 te\u017c arsena\u0142<\/p>\n
\u015brodk\u00f3w u\u017cywanych do zdobycia zamku \u2013 pocz\u0105tkowo by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie tarany i katapulty, ale od XIV<\/p>\n
wieku u\u017cywano broni palnej. Dzia\u0142a jednak strzela\u0142y niezbyt celnie i cz\u0119sto ulega\u0142y rozerwaniu, wi\u0119c<\/p>\n
obro\u0144cy zamku nadal mieli szanse na skuteczn\u0105 obron\u0119. Te zamki, kt\u00f3re uchodzi\u0142y za trudne do<\/p>\n
zdobycia, przydawa\u0142y si\u0119 nawet w czasach pokoju. S\u0142u\u017cy\u0142y jako skarbce, magazyny albo \u2013 zamiast<\/p>\n
trzyma\u0107 wroga z dala od mur\u00f3w \u2013 zamyka\u0142y go wewn\u0105trz nich, przekszta\u0142cone w wi\u0119zienia.<\/p>\n
<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"