05.11.2015 r. w cyklu \u201eKraje i zjawiska egzotyczne w sztuce dawnej\u201d odby\u0142o si\u0119 spotkanie z drem Kamilem Kopania,<\/p>\n
zatytu\u0142owane \u201eEgzotyka w kostiumach i scenografii teatralnej XVII-XIX wieku\u201d<\/p>\n
Parasolka, lusterko i dziwny kapelusz, czyli jak (nie) wygl\u0105da Chi\u0144czyk<\/p>\n
<\/p>\n
Autorami wi\u0119kszo\u015bci publikowanych w XVII i XVIII wieku europejskich dzie\u0142 na temat Chin byli jezuici. Od<\/p>\n
XVI wieku prowadzili oni w Pa\u0144stwie \u015arodka dzia\u0142alno\u015b\u0107 ewangelizacyjn\u0105. Poniewa\u017c post\u0119powali z du\u017cym<\/p>\n
wyczuciem i uwzgl\u0119dniali lokalne obyczaje, po pewnym czasie uzyskali niejakie wp\u0142ywy na dworze cesarskim.<\/p>\n
Tylko czy chi\u0144scy dostojnicy byliby zadowoleni, gdyby wiedzieli, jak jezuici odmalowuj\u0105 ich na kartach ksi\u0105\u017cek<\/p>\n
wydawanych w Europie?<\/p>\n
Wszystko zale\u017ca\u0142oby od tego, do kt\u00f3rej si\u0119gni\u0119to by publikacji. Literacki wizerunek Chi\u0144czyka ery baroku<\/p>\n
mia\u0142 bowiem dwie strony: jasn\u0105 i ciemn\u0105. Dobrze by\u0142o to wida\u0107 na przyk\u0142adzie przedstawie\u0144 teatralnych, do<\/p>\n
udzia\u0142u w kt\u00f3rych jezuici zach\u0119cali uczni\u00f3w prowadzonych przez siebie szk\u00f3\u0142. Niekt\u00f3re sztuki prezentowa\u0142y<\/p>\n
Chi\u0144czyk\u00f3w jako nar\u00f3d \u0142agodny, szlachetny i \u017cyj\u0105cy w zgodzie z natur\u0105, niezepsuty typow\u0105 dla Europejczyk\u00f3w<\/p>\n
\u017c\u0105dz\u0105 pieni\u0119dzy czy zaszczyt\u00f3w, ch\u0119tnie przyjmuj\u0105cy chrze\u015bcija\u0144stwo, a tym samym coraz bli\u017cszy doskona\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Nie brakowa\u0142o jednak i przedstawie\u0144, w kt\u00f3rych Chi\u0144czycy j\u0119czeli pod batem cesarza tyrana oraz znosili<\/p>\n
prze\u015bladowania b\u0119d\u0105ce skutkiem intryg zdegenerowanych mandaryn\u00f3w. W tym przypadku chrze\u015bcija\u0144stwo<\/p>\n
ukazywano jako jedyn\u0105 nadziej\u0119 dla ludu udr\u0119czonego okrucie\u0144stwem poga\u0144skich w\u0142adc\u00f3w i dostojnik\u00f3w.<\/p>\n
Obie legendy Chin \u2013 czarna i bia\u0142a \u2013 niewiele mia\u0142y wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105, ale silnie dzia\u0142a\u0142y na<\/p>\n
wyobra\u017ani\u0119 Europejczyk\u00f3w. Arty\u015bci przejmowali od literat\u00f3w sk\u0142onno\u015b\u0107 do przesady i utrwalali na obrazach,<\/p>\n
tapiseriach tudzie\u017c w projektach kostium\u00f3w teatralnych ludno\u015b\u0107, faun\u0119 oraz architektur\u0119 wyimaginowanych<\/p>\n
Chin. Nawet bajecznie kolorowe chi\u0144skie ptaki okaza\u0142y si\u0119 niewystarczaj\u0105co efektowne. Kiedy przyjrzymy si\u0119<\/p>\n
ich wizerunkom, zdobi\u0105cym rokokowe tapety i serwisy z porcelany, nie zdo\u0142amy raczej zidentyfikowa\u0107<\/p>\n
konkretnych gatunk\u00f3w. Artysta stworzy\u0142 w\u0142asne. Podobnie stawiane w osiemnastowiecznych europejskich<\/p>\n
parkach pagody niewiele mia\u0142y wsp\u00f3lnego ze swoimi wschodnimi pierwowzorami. W szkicowniku Williama<\/p>\n
Chambersa znajduje si\u0119 rysunek pagody, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 do dzi\u015b. Niestety ani troch\u0119 nie przypomina<\/p>\n
swojej szkicownikowej wersji.<\/p>\n
Ptaki i pagody nie mia\u0142y by\u0107 jednak realistyczne, tylko pi\u0119kne i zadziwiaj\u0105ce. Niby-chi\u0144skie kostiumy oraz<\/p>\n
dekoracje teatralne za\u015b musia\u0142y zachwyca\u0107 i zadziwia\u0107 w dw\u00f3jnas\u00f3b. Bud\u017cet instytucji takich jak Komedia<\/p>\n
Francuska by\u0142 w czasach Kr\u00f3la S\u0142o\u0144ce niemal nieograniczony, kwoty wydawane na sceniczne stroje i rekwizyty<\/p>\n
\u2013 absurdalne. Udaj\u0105cy Chi\u0144czyk\u00f3w aktorzy wdziewali wi\u0119c kostiumy bajecznie kolorowe, bogato zdobione,<\/p>\n
upstrzone cudacznymi detalami, ale wi\u0119cej by\u0142o w tych ubiorach Europy ni\u017c Orientu. Damy wyst\u0119powa\u0142y we<\/p>\n
francuskich sukniach, udziwnionych tylko pierzastymi r\u0119kawami. O chi\u0144skim pochodzeniu postaci mia\u0142o te\u017c<\/p>\n
\u015bwiadczy\u0107 trzymane w r\u0119ku ma\u0142e, ozdobne lusterko. Je\u015bli posta\u0107 by\u0142a m\u0119\u017cczyzn\u0105, lusterko zamieniano na<\/p>\n
parasolk\u0119. Czemu te rekwizyty tak silnie kojarzono z Chi\u0144czykami, nie\u0142atwo dzi\u015b dociec.<\/p>\n
Sceniczny Chi\u0144czyk musia\u0142 mie\u0107 te\u017c dziwny kapelusz. Przegl\u0105d projekt\u00f3w francuskich kostium\u00f3w teatralnych<\/p>\n
pozwala stwierdzi\u0107, \u017ce ten szczeg\u00f3\u0142 \u0142\u0105czy\u0142 wszystkich egzotycznych bohater\u00f3w rokokowych sztuk: Indianie<\/p>\n
nosili na g\u0142owach niebotycznie wysokie pi\u00f3ropusze, Afryka\u0144czycy wymy\u015blne korony z traw. Poza<\/p>\n
groteskowymi nakryciami g\u0142owy nosili si\u0119 jednak wszyscy z europejska, najwy\u017cej dla zaznaczenia r\u00f3\u017cnicy<\/p>\n
pludry mieli powycinane w z\u0105bki. Na jednym z projekt\u00f3w widzimy afryka\u0144skiego kr\u00f3la w szacie podbitej<\/p>\n
futrem i he\u0142mie z pi\u00f3ropuszem, opieraj\u0105cego d\u0142o\u0144 na dandysowskiej laseczce. Inny przedstawia afryka\u0144sk\u0105 dam\u0119<\/p>\n
w sukni, kt\u00f3ra z najnowsz\u0105 francusk\u0105 mod\u0105 k\u0142\u00f3ci si\u0119 tylko uk\u0142adem falban. Projekt z 1770 roku podpisany<\/p>\n
\u201eChinoise\u201d przedstawia kobiet\u0119 w krynolinie i tr\u00f3jk\u0105tnym kapeluszu. Zwi\u0119kszenie liczby chi\u0144skich akcent\u00f3w<\/p>\n
zapewne grozi\u0142oby otarciem si\u0119 o bezgu\u015bcie.<\/p>\n
<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"