W cyklu \u201eKraje i zjawiska egzotyczne w sztuce dawnej\u201d 01.10.2015 r. odby\u0142o si\u0119 spotkanie z drem Kamilem<\/p>\n
Kopani\u0105 pt. \u201eGabinety osobliwo\u015bci\u201d.<\/p>\n
Rogi jednoro\u017cc\u00f3w i zniekszta\u0142cone p\u0142ody, czyli czym zabawi\u0107 go\u015bcia<\/p>\n
Z tworzonych mi\u0119dzy szesnastym a dziewi\u0119tnastym wiekiem gabinet\u00f3w osobliwo\u015bci wyewoluowa\u0142y<\/p>\n
dzisiejsze muzea. Droga tej ewolucji by\u0142a jednak do\u015b\u0107 kr\u0119ta i wyboista, jako \u017ce tw\u00f3rcy gabinet\u00f3w<\/p>\n
osobliwo\u015bci \u2013 nazywanych te\u017c z niemiecka Kunstkamerami \u2013 umieszczali w nich zwykle ka\u017cdy<\/p>\n
eksponat mog\u0105cy zainteresowa\u0107 dostojnych go\u015bci. Nie formowano kolekcji zgodnie ze starannie<\/p>\n
nakre\u015blonym planem, zbierano po prostu rzeczy uchodz\u0105ce za najciekawsze, najbardziej egzotyczne<\/p>\n
czy przera\u017caj\u0105ce. W tym samym pomieszczeniu mog\u0142y si\u0119 mie\u015bci\u0107 staro\u017cytne rze\u017aby, kolekcje muszli<\/p>\n
czy monet, rogi jednoro\u017cc\u00f3w, bogato zdobione globusy i zdeformowane ludzkie p\u0142ody. Od muzeum<\/p>\n
odr\u00f3\u017cnia\u0142a te\u017c Kunstkamery ich elitarno\u015b\u0107: nie by\u0142y dost\u0119pne dla ka\u017cdego, kto dysponowa\u0142 czasem i<\/p>\n
pieni\u0119dzmi. Zwiedzano gabinety osobliwo\u015bci wy\u0142\u0105cznie na zaproszenie gospodarza.<\/p>\n
Najwi\u0119kszych atrakcji mo\u017cna si\u0119 oczywi\u015bcie by\u0142o spodziewa\u0107, gdy w roli gospodarza wyst\u0119powa\u0142<\/p>\n
kr\u00f3l lub ksi\u0105\u017c\u0119. W Monachium podziwiano kolekcj\u0119 Alberta V, Petersburg s\u0142yn\u0105\u0142 ze zbior\u00f3w Piotra<\/p>\n
Wielkiego, ozdob\u0105 praskiego zamku by\u0142y zbiory Rudolfa II Habsburga. Polacy starali si\u0119 nie zostawa\u0107<\/p>\n
w tyle: na obrazie \u201eGabinet sztuki kr\u00f3lewicza W\u0142adys\u0142awa Zygmunta Wazy\u201d do dzi\u015b mo\u017cemy<\/p>\n
podziwia\u0107 kolekcj\u0119 obraz\u00f3w, rze\u017ab i tapiserii. Dzi\u0119ki zachowanym dokumentom wiemy, \u017ce kr\u00f3lewicz<\/p>\n
m\u00f3g\u0142 te\u017c prezentowa\u0107 fragmenty rafy koralowej oraz szkielety egzotycznych zwierz\u0105t. Do takich<\/p>\n
zaliczano w owym czasie bazyliszki, smoki i jednoro\u017cce. Dwa rzekome rogi tych ostatnich jeszcze w<\/p>\n
XVIII wieku nale\u017ca\u0142y do kolekcji ksi\u0119cia Hieronima Floriana Radziwi\u0142\u0142a, autora poradnika<\/p>\n
zatytu\u0142owanego \u201eRzeczy, kt\u00f3rymi najgodniejszego mog\u0119 zabawi\u0107 go\u015bcia\u201d.<\/p>\n
Radziwi\u0142\u0142 nie che\u0142pi\u0142 si\u0119 bezpodstawnie: w jego gabinecie osobliwo\u015bci mo\u017cna by\u0142o ogl\u0105da\u0107 mi\u0119dzy<\/p>\n
innymi egipsk\u0105 mumi\u0119, zw\u0142oki dwug\u0142owego dziecka i szcz\u0119k\u0119 smoka. Gdzie indziej ciekawscy<\/p>\n
ogl\u0105dali smoki w pe\u0142nej krasie: udawa\u0142y je spreparowane sk\u00f3ry p\u0142aszczek. Co do jednoro\u017cc\u00f3w, ich<\/p>\n
nieistnienie udowodni\u0142 ju\u017c w XVII wieku Du\u0144czyk Ole Worm, kt\u00f3ry sam zreszt\u0105 by\u0142 tw\u00f3rc\u0105<\/p>\n
imponuj\u0105cej kolekcji osobliwo\u015bci. Zwiedzanie innych Kunstkamer pozwoli\u0142o mu stwierdzi\u0107, \u017ce rogi<\/p>\n
nale\u017c\u0105ce jakoby do mitycznych koni pochodz\u0105 w rzeczywisto\u015bci od r\u00f3\u017cnych zwierz\u0105t. Nie trafi\u0142o to<\/p>\n
zrazu Europejczykom do przekonania, powoli jednak gabinety osobliwo\u015bci zaczyna\u0142y s\u0142u\u017cy\u0107 nauce, a<\/p>\n
nie tylko pr\u00f3\u017cno\u015bci mo\u017cnych i rozrywce ich ulubie\u0144c\u00f3w. Stawa\u0142y si\u0119 te\u017c coraz bardziej dost\u0119pne:<\/p>\n
zbiory Piotra Wielkiego m\u00f3g\u0142 obejrze\u0107 ka\u017cdy mieszkaniec Petersburga.<\/p>\n
Dzi\u015b te\u017c mo\u017ce: makabryczna kolekcja eksponat\u00f3w takich jak zdeformowane p\u0142ody, zniekszta\u0142cone<\/p>\n
ludzkie ko\u0144czyny czy okazy dwug\u0142owych ciel\u0105t znajduje si\u0119 obecnie w petersburskim muzeum<\/p>\n
antropologii i etnografii Rosyjskiej Akademii Nauk. Osobliwo\u015bci medyczne nale\u017ca\u0142y do ulubionych<\/p>\n
temat\u00f3w tw\u00f3rc\u00f3w Kunstkamer: pr\u00f3cz zakonserwowanych zw\u0142ok kolekcjonowano wizerunki ludzi<\/p>\n
dotkni\u0119tych rzadkimi chorobami, na przyk\u0142ad hipertrichoz\u0105 (nazywan\u0105 w\u00f3wczas \u201ewilko\u0142actwem\u201d). W<\/p>\n
pewnej galerii osobliwo\u015bci umieszczono te\u017c portret cz\u0142owieka, z kt\u00f3rego twarzy zdaje si\u0119 wyrasta\u0107<\/p>\n
r\u00f3g. To ostrze broni, kt\u00f3r\u0105 na wylot przebito g\u0142ow\u0119 m\u0119\u017cczyzny: fakt, \u017ce ofiara mimo takich obra\u017ce\u0144<\/p>\n
unikn\u0119\u0142a \u015bmierci i wiod\u0142a w miar\u0119 normalne \u017cycie, stanowi\u0142 wielk\u0105 sensacj\u0119. Gdzie przebiega\u0142a<\/p>\n
granica mi\u0119dzy niezdrow\u0105 ciekawo\u015bci\u0105 a \u017c\u0105dz\u0105 wiedzy stymuluj\u0105c\u0105 rozw\u00f3j medycyny? Trudno orzec.<\/p>\n
Nie spos\u00f3b jednak zaprzeczy\u0107, \u017ce gabinety osobliwo\u015bci przyczyni\u0142y si\u0119 do rozwoju nauki.<\/p>\n
Paradoksalnie oznacza\u0142o to ich koniec. W XIX wieku do przesz\u0142o\u015bci nale\u017ca\u0142y ju\u017c takie zabiegi, jak<\/p>\n
doczepianie kunsztownie wyrze\u017abionemu staro\u017cytnemu lwu grzywy z egzotycznego w\u0142osia i<\/p>\n
umieszczanie mi\u0119dzy jego \u0142apami pi\u0119knego europejskiego zegara. Eklektyzm i efekciarstwo ust\u0105pi\u0142y<\/p>\n
miejsca specjalizacji. Jedne muzea prezentowa\u0142y wy\u0142\u0105cznie zegary albo monety, inne tylko rze\u017aby, a<\/p>\n
miejsca na smocze szcz\u0119ki nie by\u0142o ju\u017c nigdzie.<\/p>\n
Marta S\u0142omi\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"