Jak wygl\u0105da\u0142y pocz\u0105tki \u015bwiata? Chrze\u015bcijanin mo\u017ce odpowiedzie\u0107 za Bibli\u0105 Tysi\u0105clecia: \u201eNa pocz\u0105tku B\u00f3g stworzy\u0142 niebo i ziemi\u0119\u201d. Staro\u017cytny Grek znajdowa\u0142 si\u0119 w trudniejszej sytuacji, nie dysponowa\u0142 bowiem \u015bwi\u0119t\u0105 ksi\u0119g\u0105, kt\u00f3ra jednoznacznie wskazywa\u0142aby na jedynie s\u0142uszn\u0105 wersj\u0119 mitu o powstaniu \u015bwiata.\u00a0 W jednych przekazach na pocz\u0105tku by\u0142a woda, inne m\u00f3wi\u0142y o pl\u0105taninie \u017cywio\u0142\u00f3w zwanej Chaosem, \u015bwiat stwarzali tytani albo bogowie. Kt\u00f3re opowie\u015bci o stworzeniu \u015bwiata nale\u017ca\u0142y do najpopularniejszych?<\/p>\n
\u00a0\u00a0 \u201eMitologia\u201d Jana Parandowskiego zaczyna si\u0119 od zdania: \u201eNa pocz\u0105tku by\u0142 Chaos\u201d. Jest to oczywiste nawi\u0105zanie do Biblii, tu jednak w dziele stworzenia bra\u0142o udzia\u0142 wiele b\u00f3stw. Najstarszymi z nich byli Gaja (Ziemia) i Uranos (Niebo), rodzice gigant\u00f3w, cyklop\u00f3w oraz olbrzym\u00f3w maj\u0105cych po sto r\u0105k. Rozczarowany tak szpetnym potomstwem, Uranos str\u0105ci\u0142 je do Tartaru, nieopatrznie oszcz\u0119dzi\u0142 jednak Kronosa, kt\u00f3ry zorganizowa\u0142 zamach na ojca i przej\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119. Przy okazji pom\u00f3g\u0142 tworzy\u0107 \u015bwiat, bo z krwi Uranosa powsta\u0142y prze\u015bladuj\u0105ce zbrodniarzy erynie i bogini mi\u0142o\u015bci Afrodyta. Kronos nie panowa\u0142 jednak d\u0142ugo, bo i jego pokona\u0142 w walce syn. Tak opowiedziana historia tworzenia \u015bwiata (spopularyzowana przez Hezjoda) przypomina dzieje kszta\u0142towania staro\u017cytnego pa\u0144stwa: jego fundamentami s\u0105 spiski, zdrady i morderstwa. Makabryczne \u015brodki wiod\u0105 jednak do chwalebnego celu.<\/p>\n
\u00a0\u00a0 Zdrada i zemsta to motywy obecne tak\u017ce w innych mitach o pocz\u0105tkach \u015bwiata. Do szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105cych nale\u017cy mit pelazgijski, w kt\u00f3rym najwa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 odgrywa wy\u0142aniaj\u0105ca si\u0119 z Chaosu bogini Eurynome. Niczym B\u00f3g chrze\u015bcijan oddzieli\u0142a ona morze od nieba, ale w daleko swawolniejszy spos\u00f3b, bo przy pomocy ta\u0144ca. Aby pr\u00f3cz ocean\u00f3w pojawi\u0142a si\u0119 ziemia, a na niej flora i fauna, Eurynome potrzebowa\u0142a ju\u017c wsp\u00f3lnika, stworzy\u0142a zatem w\u0119\u017ca Ofiona. Zosta\u0142a przez niego zap\u0142odniona, po czym znios\u0142a jajo, z kt\u00f3rego wyklu\u0142y si\u0119 ziemia, zwierz\u0119ta i ro\u015bliny. Niestety Ofion okaza\u0142 si\u0119 nad wyraz zarozumia\u0142y i po zamieszkaniu z bogini\u0105 na Olimpie zacz\u0105\u0142 deklarowa\u0107, \u017ce to on jest stw\u00f3rc\u0105 \u015bwiata. Eurynome uzna\u0142a, \u017ce najw\u0142a\u015bciwsz\u0105 kar\u0105 dla w\u0119\u017ca b\u0119dzie zmia\u017cd\u017cenie mu pi\u0119t\u0105 g\u0142owy, wybicie z\u0119b\u00f3w i uwi\u0119zienie w ciemnej jaskini.<\/p>\n
\u00a0\u00a0 W orfickim wariancie mitu o tym, co by\u0142o na pocz\u0105tku, Eurynome zast\u0119powa\u0142a Noc, a jej partnerem zosta\u0142 Boreasz \u2013 personifikacja p\u00f3\u0142nocnego wiatru, maj\u0105cego, jak niegdy\u015b wierzono, mo\u017cliwo\u015b\u0107 zap\u0142adniania. Owocem mi\u0142o\u015bci tych dwojga by\u0142o srebrne jajo (uto\u017csamiane z ksi\u0119\u017cycem), z kt\u00f3rego wyklu\u0142 si\u0119 Eros, powo\u0142uj\u0105cy nast\u0119pnie do istnienia planety. Stworzycielem by\u0142 tu wi\u0119c b\u00f3g, kt\u00f3rego inna wersja mitu o pocz\u0105tkach \u015bwiata przedstawia\u0142a jako syna Afrodyty. Wreszcie Homer za stw\u00f3rc\u00f3w \u015bwiata uwa\u017ca\u0142 par\u0119 tytan\u00f3w, Tetyd\u0119 i Okeanosa, stanowi\u0105cego personifikacj\u0119 morza: mia\u0142 on opasywa\u0107 swym cia\u0142em ca\u0142\u0105 ziemi\u0119. Literatura czerpa\u0142a ze wszystkich tych mit\u00f3w, w miar\u0119 up\u0142ywu czasu przekszta\u0142cano je i wzbogacano o w\u0105tki filozoficzne. Coraz rzadziej postrzegano greckich bog\u00f3w jako realne byty, zaczynano widzie\u0107 w nich symbole, archetypy, personifikacje cn\u00f3t i nami\u0119tno\u015bci.<\/p>\n
\u00a0\u00a0 W \u201eUczcie\u201d Platona, gdy mowa jest o Erosie, ka\u017cdy z rozm\u00f3wc\u00f3w wyobra\u017ca go sobie inaczej. Fajdros opisuje go jako najstarszego z bog\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3remu ludzie mog\u0105 dokonywa\u0107 szlachetnych czyn\u00f3w. Agaton jednak s\u0105dzi, \u017ce Eros nie m\u00f3g\u0142 jeszcze istnie\u0107, gdy jego krewniacy kastrowali si\u0119 i zakuwali w kajdany. K\u0142\u00f3ci\u0142oby si\u0119 to z delikatno\u015bci\u0105 jego natury. Pauzaniasz z kolei utrzymuje, \u017ce Eros\u00f3w jest dw\u00f3ch: szlachetny i wszeteczny. Wreszcie Sokrates przedstawia Erosa jako syna Biedy i Dostatku, kt\u00f3ry odziedziczy\u0142 po rodzicach d\u0105\u017cenie do pi\u0119kna oraz \u017cyciowy spryt. \u0141atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce pogl\u0105dy bohater\u00f3w \u201eUczty\u201d nie mog\u0105 si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 w sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107, jeden mit o Erosie. Nikt jednak nie zostaje oskar\u017cony o blu\u017anierstwo. Wiedza o tym, kim by\u0142 Eros: jednym z wielu bog\u00f3w czy stworzycielem \u015bwiata \u2013 pozostaje tajemna. Ale czy jest przez to mniej \u015bwi\u0119ta?<\/p>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"